Necə olur ki, bir qisim insanlar pis insan olmağı, pislik etməyi, heyvanlara və ya insanlara işgəncə verməyi, qaranlıq və qorxu dolu bir dünyada yaşamağı özlərinə məqsəd seçirlər və “din” olaraq mənimsəyə bilirlər? Bir çox insan bu problemin cavabını axtarır, ancaq cavabı yanlış yerlərdə axtarırlar. Satanizmin necə inkişaf etdiyini və insanları necə özünə çəkdiyini anlamaq üçün bu qaranlıq dinin ardındakı fəlsəfəni araşdırmaq lazımdır. Çünki satanizmin mənbəyi yalnız bəzi ağılsız gənclərin psixoloji problemlərində deyil, onları buna aparan fəlsəfədədir.

Bu fəlsəfə, insanı bir heyvan növü olaraq görən və “təbiət mərhəmətsizdir, sən də mərhəmətsiz olmalısan” mesajını verən sosial darvinizmdir… (Harun Yəhya, Dinsizliyin Kabusu)

Şeytan Kilsəsi

Satanizm tarix boyunca fərqli ad və formalarla mövcud olsa da, indiki forması ilə 1960-cı illərdə Amerikada ortaya çıxmışdır. Satanistlərin ən əhəmiyyətli təşkilatı, 1966-cı ildə qurulan və hələ də Kaliforniyada fəaliyyət göstərən “Şeytan kilsəsi”dir (Church of Satan). Bu kilsənin fikirləri Anton Szandor   LaVey adlı bir satanist ideoloq tərəfindən yazılan kitablara əsaslanır. Şeytan kilsəsinin fəaliyyət və ayinləri dəfələrlə məhkəmələrdə müzakirə edilmişdi.

Satanizmin fəlsəfəsini daha dərindən anlamaq üçün əvvəlcə bu qaranlıq fəlsəfənin irəli sürdüyü fikirləri araşdırmaq lazımdır.

Satanizm: Ateist və Materialist Bir Din

Şeytan Kilsəsinin yazılarına baxdığımızda, satanistlərin əslində ateist olduqlarını görərik. Materialistdirlər, yalnız maddənin varlığına inanırlar. Allahın varlığını və bütün metafizik varlıqları (məsələn, mələkləri) də inkar edirlər. Bu səbəbdən, əslində şeytanın varlığına da heç inanmırlar! Adları “şeytana tapınanlar” olmasına baxmayaraq, şeytan deyə bir varlığı qəbul etmirlər. Onlara görə şeytan, din düşmənçiliyinin bir simvoludur. Şeytan kilsəsi tərəfindən nəşr olunan “A Description of Satanism” (Satanizmin Təsviri) adlı sənəddə bu fikirlər belə ifadə edilir:

“Satanizm ateist bir dindir. (Satanistlərin fikirincə) Hərəkətlərimizə görə hesab verəcəyimiz heç kim yoxdur.”

Satanistlər Allahın, Müqəddəs Kitabın müqəddəsliyinə, mələklərin, cənnət və cəhənnəmin, şeytanın, yaxşı ruhların və cinlərin varlığına inanmazlar. Materializm və realizm satanistin rəhbər götürdüyü əsas qaydalardır… “Satanist ateistdir. Biz əslində otodeistik, yəni özümüzə tapınırıq.”

Satanizm dinə ziddir, dinsizlikdir.

Şeytan kilsəsi nəşrlərindən birində “Qorxulan Din” (Feared Religion) başlıqlı bir yazıda satanistlərin həqiqi inancı belə izah edilir:

“Satanistlər qeybə inanmazlar. Allahın da, şeytanın da varlığına iman etməzlər. Satanist özü özünün əsl tanrısıdır. Şeytan, öz heyvani və qürurlu təbiətinə görə yaşayan insanın simvoludur. Şeytanın ardındakı həqiqət, bütün təbiətə hakim olan, həyat və artım üçün lazımlı gücün qaynağı olan qaranlıq təkamül, entropiya gücüdür. Şeytan tapınılacaq şüurlu bir varlıq deyil, daha çox hər insanın içində olan və tək toxunma ilə hərəkətə keçən potensial bir gücdür.”

Yuxarıda qeyd edilən bir ifadə olduqca diqqət çəkicidir: “Öz heyvani və qürurlu təbiətinə görə yaşayan insan”. Bu ifadə, əslində satanizmin əsasını təmsil edir. Satanistlər, insanın təsadüfən ortaya çıxmış və təkamül keçirərək bugünki halını almış bir heyvan növü olduğunu və heyvan kimi yaşamalı olduğunu müdafiə edirlər. Yəni satanizm Darvinin təkamül nəzəriyyəsinə əsaslanır.

Satanizm və Darvinin Təkamül Nəzəriyyəsi

Şeytan kilsəsi nəşrlərinin birində “Qorxulan Din” (Feared Religion) başlıqlı yazıda belə bir cümlə keçir: “Satanizm, insanın heyvan olaraq qəbul edilməsi üçün vardır.”

Şeytan kilsəsinin ən əsas bəyanatı olan “Doqquz Şeytani Qanun”nun (The Nine Satanic Statements) yeddincisi belədir: “Şeytan insanı hər hansı bir heyvan olaraq təsvir edir. Bu heyvan bəzən dörd ayaq üzərində gəzən heyvanlardan daha yaxşı, bəzən də daha pisdir.”

Şeytan kilsəsinin bütün nəşrlərində insan üçün israrla “yalnız şəhvətinə görə yaşayan vəhşi heyvan” ifadəsi istifadə edilir. Satanistlərin insanlar arasındakı əlaqələri və insanın digər canlılara qarşı rəftarı həmişə bu məntiqə əsaslanır. Məsələn, satanistlər zorakılığı haqlı görürlər, çünki təbiətdə vəhşi heyvanlar arasında zorakılıq normal haldır. Heyvanlara əzab verərək öldürmək (məsələn, Türkiyədəki satanistlərin küçə pişiklərinə verdikləri işgəncələr) də eyni məntiqin məhsuludur. Satanistlərə görə, insan yalnız şəhvətinə görə yaşayan vəhşi heyvandır və bunun tələbinə görə yaşamalıdır.

Bəs, satanistlər insanın “yalnız şəhvətinə görə yaşayan vəhşi heyvan” olduğu qənaətinə necə gəlmişdilər? Bu problemin bir cavabı var: Təkamül nəzəriyyəsi. Şeytan kilsəsi tərəfindən nəşr olunan “Satanizmin Təsviri” (A Description of Satanism) adlı sənəddə bu haqda belə yazılıb:

“Bizim prinsiplərimizə görə, bütün insanlar və heyvanlar ortaq və sadə bir bioloji qaynaqdan gəlir. Əslində SATANİZM, İNSANLARIN İNKİŞAF ETMİŞ BİR HEYVANDAN BAŞQA BİR ŞEY OLMADIQLARINA İNANIR. Təsadüfən təkamülləşməyimiz və həyatda qalmağımız istisna olmaqla, yaradılışda heç bir xüsusi yerimiz yoxdur. Satanistlər özlərini (və bütün insanları) heyvan olaraq təsvir edir və Allahın özlərinə həyat verdiyi insanlar olaraq görməyə qarşı çıxırlar.” (Magister Peter H. Gilmore, “Satanism: The Feared Religion”, A New Age: essays on current religious beliefs and practices published by Merrimac Books in 1992)

Əgər təkamül nəzəriyyəsini müdafiə edən bioloqların və ya filosofların kitablarına baxsanız, orada da eyni cümlələri bir-bir görə bilərsiniz. Məsələn, üstdəki cümlələrin eynisini, Richard Dawkins, Stephen J. Gould, Daniel Dennett, Carl Sagan kimi darvinist və ateist mütəfəkkirlərin kitablarında da tapmaq mümkündür.

Qısacası, satanizm, təkamül nəzəriyyəsinin mərkəzinə yerləşdirilmiş ateist bir dindir. İnternetdə satanist yazıçıların məqalə və şərhlərinə baxdıqda, Darvini və təkamül nəzəriyyəsini müdafiə edən bir çox izah  olacaq. Təkamül nəzəriyyəsi insanın bir heyvan növü olduğunu müdafiə edir, satanistlər isə buna uyğun davranış və düşüncə tərzləri inkişaf etdirirlər.

Satanizm haqqında universitet tezisi hazırlayan Dr. Roald E. Kristiansen, bu qaranlıq dini belə təsvir edir:

“Satanizm, ən güclülərin zəiflər üzərindəki hakimiyyətini müdafiə edən, bu yolla da insanlığı bioloji bir növ olaraq inkişaf edə biləcəyinə, təbii və ictimai təkamüldəki liderlik roluna sahib ola biləcəyinə inanan bir növ ictimai darvinist “din” kimi qəbul edilə bilər.” (Roald E. Kristiansen, PH.D., “Satan in Cyberspace: A Study of Satanism on the İnternet in the 1990′s”, Prepared for the Lomonosov Conference in Archangelsk, Russia, November 1995)

Satanistlərin Xəyal Etdiyi Sosial Darvinist Cəmiyyət

Təkamül nəzəriyyəsinin əsas götürdüyü “insan heyvandır” şüarını ideologiyalarının əsası kimi qəbul edən satanistlər, insanların heyvan kimi yaşadığı və davrandığı bir dünya qurmağı arzulayırlar. Xəyal etdikləri bu dünyanın təməl qaydası, sosial darvinizm, yəni “güclülərin zəifləri əzməsi” prinsipidir. Şeytan kilsəsinin  sözdə “baş rahiplərindən” Peter H. Gilmore, bunu açıq şəkildə belə ifadə edir: “Dövrümüzdəki satanizmin əslində nə olduğuna birlikdə baxaq: Elitizmə (seçmələrin iqtidarına) və sosial darvinizmə əsaslanan, güclülərin zəiflər üzərində hakimiyyətinin yenidən qurulmasını müdafiə edən və son iki min ildir insan növünün təkamülünü ləngitmiş olan “bərabərlik” əfsanəsini kökündən yox etməyi istəyən zalım din.” (Magister Peter H. Gilmore, “Satanism: The Feared Religion”)

Satanist yazıçının son iki min ildə əsas hədəfi xristianlıqdır. Məlumdur ki, xristianlıqdan əvvəl Avropalı cəmiyyətlər bütpərəst və ya ateist mədəniyyətlərə sahib idilər və bu mədəniyyətlərin əsas xüsusiyyətlərindən biri insanların barbar, vəhşi və mərhəmətsiz olması idi. Şəfqət, mərhəmət, zəiflərə kömək, insanlar arasında bərabərlik və ədalət kimi İlahi dinlərə aid olan əxlaqi anlayışlar xristianlığın gəlişi ilə Avropa cəmiyyətləri tərəfindən öyrənildi. Satanistlərin məqsədi də doğruluq və ədalət prinsiplərinə söykən əxlaqi anlayışları tamamilə ortadan qaldırmaq və bunun yerinə “güclü olan haqlıdır” prinsipinə söykənən sosial darvinist dünya qurmaq idi. Şeytan kilsəsinin rahiblərindən Peter H. Gilmore bunu belə ifadə edir:

“Satanistlər insanları ictimai quruluşuna görə fərqli qruplara ayırırlar, bu səbəbdən hər insan öz anadangəlmə qabiliyyətləri (və ya bunların yoxluğu) nəticəsində fərqli yerə gələr. Ən güclülərin həyatda qalma prinsipi (satanistlər tərəfindən) cəmiyyətin hər səviyyəsində müdafiə olunur, fərdlərin yaşaması və ya yox olmasındakı kimi, özlərini ayaqda tuta bilməyən millətlərin bunun nəticələrinə dözməsində də. Hər səviyyədə ediləcək hər cür kömək üçün bir mənfəət olmalıdır. Beləliklə, yəni zəiflələrin sosial darvinizmin nəticələrinə dözmələrinə icazə verilməsi ilə dünya əhalisində əhəmiyyətli bir azalma olacaq. Belə ki, təbiət hər zaman öz uşaqlarını gücləndirmək və ya yox etmək üçün hərəkətə keçmişdir. Bu acıdır, amma dünyanın gerçəyidir.”

Şeytanın kilsəsi bunu müdafiə edir: “Kasıblara, aclara, zəiflələrə kömək etməyin, buraxın ölsünlər. Bu təbiətin qaydasıdır. Beləcə əhali azalar və güclülər daha çox imkan əldə edər!” (Magister Peter H. Gilmore, “Satanism: The Feared Religion”)

Bu zalım, mərhəmətsiz doktrina əslində satanistlərin öz kəşfi deyil. Darvinin təkamül nəzəriyyəsinin əsasını təşkil edən “həyat mübarizəsi” və “güclü olmayan fərdlərin kənarlaşdırılması” kimi anlayışlardan təsirlənilərək inkişaf etdirilmişdir. Satanistlərin dünyagörüşü Darvinin nəzəriyyəsi ilə bəslənir və gəldikləri nəticə də “sosial darvinizm”, yəni Darvinin təkamül nəzəriyyəsini cəmiyyətə tətbiq etməkdən başqa bir şey deyil.

Nəticə

Bura qədər araşdırdığımız məlumatlar, “satanizm bəlası haradan çıxdı?” deyə düşünən valideynlər, pedaqoqlar və ya sosioloqlar üçün yol göstərici olmalıdır. Əgər bir cəmiyyətdə insanlara, “siz meymunlardan təkamülləşmiş bir heyvan növüsünüz” deyilirsə, bu böyük yanılma qəzetlərdə, jurnallarda, dərs kitablarında, sözdə “elmi” qaynaqlarda israrla təkrarlansa, o cəmiyyətdə satanizm və ya bənzər vəhşi ideologiyaların inkişafı da çox normal olar. Bu həqiqətin ciddi şəkildə diqqətə alınması, təhsil sistemimizin, mədəni və ictimai həyatın buna görə dəyişdirilməsi lazımdır.

Əks halda, günahsız insanları vəhşicəsinə öldürən gənclərə “niyə cinayət törətdin” deyə soruşmağa heç kimin haqqı olmayacaq. Çünki, belə bir problemin ardından “cinayət törətdim, çünki vəhşi heyvanlar öldürmək üçün yaşayar, mən də vəhşi heyvanam” cavabını aldıqda, artıq bərpa olunmayan bir nöqtəyə gəlinmiş olacaq.

]]> http://dusunek.net/2012/01/08/satanizmin-prde-arxasi/feed/ 0 fayuu imgres-1 images 1235929415_satanizm_satanist1 satanizm http://dusunek.net/2012/01/04/tesevvurunuzde-ideal-insan-canlandirin-ve-siz-de-mehz-o-cur-insan-olun/ http://dusunek.net/2012/01/04/tesevvurunuzde-ideal-insan-canlandirin-ve-siz-de-mehz-o-cur-insan-olun/#comments Tue, 03 Jan 2012 21:40:53 +0000 fayuu http://dusunek.net/?p=2729 ]]> Hər bir insanın təsəvvüründə “ideal insan modeli” var. Sevdiyi, birlikdə vaxt keçirdiyi, dostluq etdiyi bütün insanlarda bu modeli görmək istəyir. Ancaq bir şeyi nəzərindən qaçırır: ətrafındakı insanlar da onda eynilə həmin ideal insan modelini axtarırlar.

Hər kəs qarşısındakı insanın ağıllı, qətiyyətli, fədakar, vəfalı, anlayışlı, səmimi olmasını istəyir. Nə baş verirsə versin, hirslənməsin, özündən çıxmasın, acılamasın, güzəştə getsin, səbirli olsun, bağışlasın. Çətin anlarında onu tək qoymasın, əlindən gəldiyi qədər kömək etsin, lakin əsla minnət etməsin, çox fədakar olsun, lazım gələrsə, heç düşünmədən özünü belə fəda etsin. Olduqca ağıllı, vicdanlı, ədalətli, mərhəmətli, mülayim, səmimi, gözəl sözlü, gözəl üslublu, incə düşüncəli olsun, özünü qarşı tərəfin yerinə qoyub düşünə bilsin, qarşısındakının vəziyyətini anlasın. Üstünlüyü özünə deyil, daima sevdiyinə versin, sevdiyi insanların xoşbəxtliyini, rahatlığını, dincliyini və istəklərini özününkündən üstün tutsun. Öz haqqını deyil, sevdiklərinin haqqını müdafiə etsin, öz qürurunun, mənliyinin tərəfində olmasın, daima qarşı tərəfi ön plana çəksin, qarşısındakı insana hörmət etsin, ehtiram göstərsin.

İman gətirsə də, gətirməsə də, hər insanın ruhunda bu cür mükəmməl insan axtarışı var. Ancaq insan əksər hallarda sadəcə özünün belə istəkləri olduğunu düşünərək yanılır. Dünyadakı digər bütün insanların da bu xüsusiyyətləri axtardığını o qədər də düşünmür. Halbuki özü hansı xüsusiyyətləri gözləyirsə, qarşısındakı insanlar da ondan eyni əxlaqi xüsusiyyətləri gözləyirlər.

Lakin insan nəfsi eqoist olduğuna görə Quran əxlaqına dəyər verməyən insanlar ancaq öz istəklərinə əhəmiyyət verirlər. İnsanlarla aralarındakı qarşılıqlı sevgi, hörmət, dostluq, yaxınlıq, etibar, sədaqət kimi dəyərlərin formalaşması üçün hər iki tərəfin bu əxlaqa uyğun davranmalı olduğunu düşünmürlər. Özlərinin “məni başa düşsün”, “mənə olan sevgisində, hörmətində, etibarında qüsur olmasın”, “mənə qarşı mərhəmətli, tolerant olsun”, “mənimlə davranarkən ən mülayim, ən çox rahatlıq verən, ən gözəl üslubdan istifadə etsin” kimi istəklərinə həddindən çox əhəmiyyət verirlər. Lakin ətrafdakı insanlar bunlardan sadəcə birini tələb etdikdə belə bunun lazımsız tələb olduğunu, özlərinin kifayət qədər yaxşı rəftar etdiklərini və buna baxmayaraq onlara şübhə ilə yanaşıldığını düşünürlər. Nəticə etibarilə lazımsız hesab etdikləri bu cür tələbləri yerinə yetirərkən çox könülsüz və ləng davranırlar. Həqiqətən qarşılarındakı insanların bu istəklərini haqlı hesab etsələr belə, “qoy əvvəl o mənimlə o cür rəftar etsin, sonra mən ona istədiyi kimi rəftar edərəm” deyə düşünürlər.

Bu, insanların eqoistliyindən irəli gələn yanaşma tərzidir. Halbuki insan hansı xüsusiyyətləri axtarırsa, özü də eynilə o cür olmalıdır. Əgər o, öz davranışlarını doğru hesab edirsə, onda qarşısında da özü kimi insan olmasından narahat olmamalıdır. Məsələn, özü düşüncəsiz, nəzakətsiz, əsəbi, eqoist, sərt, anlayışsız insandırsa, qarşısındakı insanın da bu əxlaqa malik olmasını normal qarşılamalıdır. Lakin bu cür insan qarşısındakının bu xüsusiyyətlərə malik olmasını əsla istəməz. Halbuki əgər mərhəmət, anlayış, nəzakət, səbir kimi əxlaqi xüsusiyyətlərə əhəmiyyət verirsə, bu təqdirdə əvvəlcə özü bu əxlaqa uyğun davranmalıdır.

Bu mövzuya dair nümunələrə cəmiyyətdə tez-tez rast gəlmək mümkündür. Lakin cahil cəmiyyətdə hər insanın özünə aid qaydaları, əxlaq anlayışı, doğru və yanlışları olduğu üçün ortaq qənaətə gəlmələri və nəticədə insanların axtardığı ideal insan modelinə nail olmaları mümkün olmur.

Lakin müsəlmanlar üçün vəziyyət çox fərqlidir. Bütün müsəlmanların yeganə ortaq ölçüləri var, bu da Qurandır. İnsanın nəfsindəki ideal insan modeli də Quranda izah edilən müsəlman əxlaqıdır. Ona görə möminlərin axtardığı insan Quranda izah edilən “ən təqvalı insan” modelidir. Bir mömin qarşısındakı mömindən bu xüsusiyyətləri tələb etdikdə qarşı tərəfin bu istəklərə etiraz etməsi, əhəmiyyət verməməsi və ya bu tələbləri lazımsız hesab etməsi kimi hallar baş verməz. Çünki bunlar Quran əxlaqının tələbləridir.

Ona görə də əgər mömin Qurana tam tabe olarsa, Allahın izni ilə təsəvvüründəki bu ideal insan xarakterinə və əxlaqına yiyələnə bilər. Eyni şəkildə qarşısındakı insanlarda axtardığı gözəl əxlaqı da möminlərdə görə bilər.

Möminlərin ən mühüm xüsusiyyəti əsla “özlərini üstün görməmələri” və “nə qədər gözəl əxlaqlı olsalar da, hər zaman hər sahədə daha yaxşı ola biləcəklərini” unutmamalarıdır. Bir insan həqiqətən daha  mərhəmətli, daha dürüst, daha çalışqan, daha çox sevgi dolu  ola bilər. Çünki o da qarşısındakı insan nə qədər yaxşı olsa da, bir çox məsələdə həmin insanın daha yaxşı olmasını tələb edər. Ona görə müsəlman özü kimi ətrafındakı möminlərin də bu cür gözləntilərini normal qarşılamalıdır.

Möminlərin digər mühüm xüsusiyyəti isə “ideal əxlaqı” əvvəlcə başqalarından gözləməkdənsə, özlərinin həmin əxlaqa uyğun davranmalarıdır. Mömin bunu özü üçün olduğu qədər başqaları üçün də vacib olduğunu qavrayır. “İdeal əxlaqın” bütün detallarını bilir və dostluqda əhəmiyyətli görür, eyni zamanda qarşısındakı insanların da onunla dost olmaq, ona etibar etmək, onu daha çox sevmək üçün onda bütün bu detalları axtaracağını bilir. Bunun nə qədər haqlı tələb olduğunu anlayaraq, Allah rizası üçün özü ideal insan əxlaqına uyğun davranaraq digərlərinə nümunə olur.

Allahın izni ilə bir insan Allah üçün Quranda bildirilən bütün gözəl əxlaqi xüsusiyyətləri mənimsədikdə, inşaAllah Allah əvəzində ona ətrafındakı insanlarda da gözəllik, yaxşılıq və nemət yaradaraq lütf edir.

Allahdan qorxub pis əməllərdən çəkinənlərdən: “Rəbbiniz nə nazil etmişdir? – deyə soruşduqda onlar: “Xeyir” – deyə cavab verərlər. Bu dünyada yaxşılıq edənləri (gözəl həyat) gözləyir. Axirət yurdu isə, sözsüz ki, daha yaxşıdır. Müttəqilərin yurdu necə də gözəldir! (Nəhl surəsi, 30)

Mömin olub yaxşı işlər görən  kişi və qadına xoş həyat nəsib edəcək və etdikləri yaxşı əməllərə görə mükafatlarını verəcəyik. (Nəhl surəsi, 97)

]]> http://dusunek.net/2012/01/04/tesevvurunuzde-ideal-insan-canlandirin-ve-siz-de-mehz-o-cur-insan-olun/feed/ 0 fayuu 10-10-11-crev-human-cloning Man Holding Up an Infant http://dusunek.net/2012/01/04/bereketin-qarsisini-alan-boyuk-yanilma-mal-yigmaq-ehtirasi/ http://dusunek.net/2012/01/04/bereketin-qarsisini-alan-boyuk-yanilma-mal-yigmaq-ehtirasi/#comments Tue, 03 Jan 2012 21:30:28 +0000 fayuu http://dusunek.net/?p=2725 ]]> Mal yığıb-toplamaq din əxlaqını yaşamayan insanların həyatları boyu məşğul olduğu və onları ən çox qayğılandıran mövzulardan biridir. Dünyada və axirətdə insana fayda verməsə də, malı yığıb-toplamaq niyə bəzi insanlar üçün gözəl əxlaqa sahib olmaqdan daha vacibdir?

 Allahın rizasını və cənnəti qazanmaq üçün mallardan necə istifadə etmək lazımdır?

Allah Quranda insanları dünyaya ehtirasla bağlayan mövzuların olduğunu xəbər vermiş və onları bunlarla sınadığını bildirmişdir. Uca Allahın bildirdiyi imtahan mövzularından biri də mal sevgisidir. Şübhəsiz, mal sahibi olmaq Quran əxlaqına uyğundur və hər müsəlmanın qanuni haqqıdır. Ancaq Quranda Allahın xəbər verdiyi təhlükə adamın, əslində, Allaha aid olan bütün malı və mülkü sahiblənərək imkanı olduğu halda köməyə ehtiyacı olan insanlara kömək etməməsi, bu var-dövləti yığaraq ehtirasla dünya həyatına bağlanmasıdır. Quran əxlaqından uzaq olan insanların mala olan sevgisi, ondan istifadə edilməməsi, pulun xərclənməməsi onları dünyaya bağlayan xəstəliyə çevrilir. Çünki artıq bu pul və mala çoxaltma istəyi də əlavə olunur. Bu istək ehtiras şəklində həyatlarının sonuna qədər davam edir. Uca Allah bir Quran ayəsində bu həqiqəti belə xəbər verir:

Çoxluğa hərisliyiniz başınızı o qədər qatdı ki, qəbirləri ziyarət etdiniz (ölənə qədər bu halınızda davam etdiniz). (Təkasur surəsi, 1–2)

Malı yığıb-toplayanlar nə itirirlər?

Böyük ibadətdən məhrum olurlar

Malını yığıb xəsislik edərək Allah yolunda xərcləməyənlər böyük bir ibadətdən və Uca Allahın rəhmətindən məhrum olurlar. Çünki Uca Allah qullarını malların zəkat verilməsi mövzusunda “… Sizin ixtiyarınıza verdiyi maldan (xeyirxah işlərə) sərf edin! Sizdən iman gətirib xərcləyənləri böyük bir mükafat gözləyir” (Hədid surəsi, 7) ayəsi ilə xəbərdar edib müjdələyir. Bu səbəbdən, adamın özünü ətrafındakılarla müqayisə edərək “Məndən daha varlı, mal-mülk sahibi var, mən niyə verim” kimi düşünməsi böyük səhv olar. Çünki burada əhəmiyyətli bir sirr var. Ancaq imani yetkinliyə çatmış möminlər bilirlər ki, insan hər ibadəti yalnız özü və axirəti üçün edir. Bu baxımdan, əgər bir adam xəsisliyi üzündən müxtəlif bəhanələr uydursa, bu bəhanələr özündən başqa heç kimə zərər verməyəcək. Malını Allah yolunda xərcləməyə ehtiyacı olan şəxsən özüdür. Bu ibadəti yerinə yetirən adam saf niyyətlə verdiyi hər sədəqənin Allah Qatında çox böyük bir qarşılığı olduğunu bilməlidir. Bu səbəbdən, xəsislik edən də ancaq öz əleyhinə xəsislik etmiş olar. Bu həqiqət bir Quran ayəsində belə bildirilmişdir:

Budur, siz Allah yolunda (malınızdan) xərcləməyə dəvət edilirsiniz. Aranızda isə simiclik edənlər də tapılır. Kim simiclik etsə, ancaq öz əleyhinə etmiş olar. Allah Zəngin, siz isə kasıbsınız…” (Muhəmməd surəsi, 38)

Dünyanı itirərlər

Malı yığan və dövlətli kimi görünən insan, əslində, Uca Allahın ona verdiyi əmanətə sahibdir. Çünki kainatdakı mal və mülkün yeganə sahibi Uca Allahdır və bu mülkü dilədiyi adama dilədiyi qədər və dilədiyi müddətə verər. Bu baxımdan, insanın xəsislik etməsi qeyri-məqbuldur. Ayrıca Rəbbimiz diləsə adamın yığdığı malı tamamilə əlindən alar. Təbii fəlakətlə adamın malının bir anda itirməsi buna nümunədir. Quranda bu mövzuda nümunə göstərilən adam Qarundur. “…Biz ona elə xəzinələr vermişdik ki, onların açarlarını daşımaq bir dəstə qüvvətli adama ağır gəlirdi… ” (Qəsəs surəsi, 76) ayəsi ilə Qarunun var-dövləti Quranda bildirilmişdir. Ancaq xəsisliyi ucbatından “Biz onu öz evi ilə birlikdə (yerə) batırdıq. Allaha qarşı ona kömək edə biləcək havadarları yox idi. Və özü də özünə kömək edə bilmədi” (Qəsəs surəsi, 81) ayəsi ilə Qarunun mal və mülkünün Uca Allahın qüdrəti qarşısında ona heç nə qazandırmadığı və nəticədə dünyanı itirdiyi xəbər verilmişdir. İman gətirməyərək Allahın verdiyi dünya malında xəsislik edənlər ancaq Allahdan gələn fəlakətlərlə yanıldıqlarının fərqinə vararlar. Bu fəlakətlərə belə fikir verməyib xəsislik etməyə davam etsələr, axirətdəki yurdları Allahın əbədi əzabı ilə dolu olan cəhənnəm olacaq.

Axirəti itirərlər

İnsan malını yığsa belə bu maldan faydalanacaq zamanı dünyada yaşayacağı bir neçə on illə məhdudlaşar. Ancaq iman gətirməyən insanlar bu həqiqətin fərqinə vara bilmirlər. Ölümlə dünyanı itirdikləri kimi, axirətdəki sonsuz həyatlarında da malları onlara heç bir fayda verməyəcək, əksinə dünyada mala ehtirasla bağlandıqlarına görə cənnəti itirəcəklər. Uca Allah Quranda bu həqiqəti belə xəbər vermişdir:

O şəxs ki, mal-dövlət toplayıb onu (təkrar-təkrar) sayırvə elə güman edir ki, var-dövləti onu əbədi saxlayacaqdır. Xeyr! O, mütləq Hütəməyə atılacaqdır. Sən haradan biləsən ki, Hütəmə nədir? (Bu,) Allahın qaladığı Oddur. (Huməzə surəsi, 2-6)

Malı Allah yolunda xərcləmək insana nə qazandırar?

Möminlər ehtiyacı olan insanlara sədəqə verməyin, Allah yolunda zəkat verməyin gözəl nəticələrini həm bu dünyada, həm də axirətdə görərlər. Dünya həyatında qazandıqları bərəkət və Allahın razılığı bunun əvəzidir. Axirətdə isə Rəbbimizin rəhməti və lütfü olaraq cənnəti qazanarlar.

Bolluq və bərəkət qazanarlar

İman gətirməyən insanlar dünyadakı meyarları həmişə səbəb-nəticə prinsipi ilə qiymətləndirdiklərindən mallarını heç kimlə paylaşmadıqlarında, saxlayıb-yığdıqlarında daha dövlətli olacaqlarını zənn edirlər. Ancaq vəziyyət zənn etdikləri kimi deyil. Çünki Uca Allahın Quranda bildirdiyi  kimi, Allah yolunda zəkat verən və sədəqə verən möminlərin malları artar, bərəkətli olar. Əslində, möminlərin hədəfi axirət olduğu üçün onlar mallarını verdikləri zaman onun əvəzini bu dünyada gözləməzlər. Ancaq sonsuz lütf sahibi olan Uca Allah saf niyyətlə edilən bu ibadətin əvəzini dünyada bolluq və bərəkət olaraq verər. Quranda Uca Allahın bu mövzu ilə əlaqədar bildirdiyi bir nümunə belədir:

Mallarını Allahın razılığını qazanmaq və nəfslərini möhkəmləndirmək üçün xərcləyənlərin məsəli təpə üzərindəki bağın məsəlinə bənzəyir ki, ona şiddətli yağış düşdükdən sonra o öz bəhrəsini iki qat verər. Hərgah ona şiddətli yağış düşməzsə, narın yağış da (bəs edər). Allah sizin nə etdiklərinizi görür. (Bəqərə surəsi, 265)

Allahın razılığını və rəhmətini umarlar 

Bütün mülkün Allaha aid olduğunu bilən möminlər malın dünyada ancaq qısa fayda və mənfəət verdiyinin, axirətdəki sonsuz həyatın yanında dəyərsiz olduğunu bilirlər. Sahib olduqları malları onlara verənin Uca Allah olduğunu unutmadan, verilən bütün nemətlərə şükr edər və bu malları Allah yolunda xərcləyərək Allaha yaxınlaşmaq üçün bir vasitə kimi istifadə edərlər. Dünyada var-dövlət arxasında qaçmaqdansa, axirətdə onları əsl zənginliyə qovuşduracaq əxlaqı hədəfləyərlər. Belə ki, bu mövzuda bizim üçün ən gözəl nümunə hz. Süleymanın rəftarıdır. Böyük var-dövlətə və mülkə sahib olan hz. Süleyman bu zənginliyi nə məqsədlə istədiyini “…Mən mal sevgisini Rəbbimin zikrindən dolayı sevirəm…” (Sad surəsi, 32) sözləri ilə ifadə etmiş və malını Allah yolunda din əxlaqının təbliğ edilməsi üçün istifadə etmişdir.

Cənnəti qazanarlar

Allaha iman gətirən və keçici dünyanın bərbəzəyinə lazımi qədərdən çox əhəmiyyət verməyən, hər şeyin yalnız Allahdan gəldiyini bilən və bu səbəblə mallarını Allah yolunda xərcləyən möminlər Uca Allahın rəhmətini və cənnətini uma bilərlər. Qısa sürən dünya həyatı yerinə sonsuza qədər sürəcək axirət həyatını seçdikləri üçün, əslində, dövlətli olanlar da onlardır. Bütün malını Allah yolunda xərcləyən, dünya həyatı əvəzində axirəti satın alan möminlər keçici dünyanın yerinə sonsuz zənginliyi və qurtuluşu seçərlər. Bir Quran ayəsində möminləri Allah Qatında gözləyən gözəl son belə xəbər verilmişdir:

Mallarını Allah yolunda xərcləyənlərin və xərclədiklərinin ardından minnət qoymayan və əziyyət verməyənlərin, Rəbbi yanında mükafatları vardır. Onlara heç bir qorxu yoxdur və onlar kədərlənməyəcəklər. (Bəqərə surəsi, 262)

Xoşbəxtlik isə Uca Allahın saleh qullarına səmimi imanlarına və bağlılıqlarına görə həm dünyada, həm də cənnətdə verdiyi çox böyük nemətdir. Möminlərin xoşbəxtliyinin və rahatlığının mənbəyi isə sadəcə imanlarıdır. Allah səmimi imanlarının əvəzində onların qəlbinə xoşbəxtlik və rahatlıq vermişdir. Möminlər şəraitdən asılı olaraq xoşbəxt olmurlar, bu, Allaha və axirətə iman gətirməyin qazandırdığı mənəvi xoşbəxtlikdir. Bu anlayışdan uzaq yaşayan insanlar isə iman gətirmədikcə həqiqi xoşbəxtlikdən uzaq qalırlar. Sonsuz güc sahibi Allah din əxlaqına uyğun yaşamadıqlarına görə bu insanların qəlblərinə sıxıntı verəcəyini bir Quran ayəsində belə bildirmişdir:

Allah kimi doğru yola yönəltmək istəsə, onun köksünü İslam üçün açar, kimi azdırmaq istəsə, onun köksünü, sanki o, göyə çıxırmış kimi daraldar və sıxıntılı edər. Allah iman gətirməyənləri beləcə rəzalətə salar. (Ənam surəsi, 125)

Möminləri xoşbəxt edən nədir?

İman gətirməyən insanlar axirət həyatının çox yaxın olduğunu və bir gün axirətə köçəcəklərini düşünmədən yaşayırlar. Ölümü, ölümdən sonra nələrlə qarşılaşacaqlarını, həyatları boyu bütün etdiklərinə görə Allaha cavab verəcəklərini, nəticədə cənnət və ya cəhənnəmdə əbədi qalacaqlarını ağıllarına gətirmir və ya gətirmək istəmirlər. Bu insanları bu cür laqeyd davranmağa təhrik edən ən mühüm amil isə sonsuz axirət həyatını özlərindən uzaq görmələridir. Bu cür düşünən insanlar özləri üçün yaşayırlar, ona görə heç düşünmədikləri və ya düşünsələr belə baş verəcəyinə ehtimal vermədikləri bir şey üçün həyatlarını və qurduqları planları fəda etmək istəmirlər. Bunu özləri üçün böyük itki hesab edirlər. Böyük səhv edərək dünya həyatını və dünyəvi mənfəətləri axirətdə qazanacaqlarına nisbətən daha yaxın və asan görürlər. Ona görə dünyaya çox bağlanıb axirətə əhəmiyyət vermirlər. Bütün istəklərinə qısa dünya həyatında nail olmağa çalışırlar. Allahın rizası üçün olan davranışlardan, din əxlaqına uyğun yaşamaqdan çəkinir, dünyəvi arzularını həyata keçirmək üçün bütün vaxtlarını sərf edirlər.

Dünya həyatına olan ehtirasları insanları bədbəxt edir. Quran əxlaqından uzaq yaşayan bu insanların dünya həyatında xoşbəxt olmayacaqlarını, daima sıxıntı içində yaşayacaqlarını Uca Allah Quranda belə bildirir:

Kim Mənim Zikrimdən üz döndərsə, onun güzəranı sıxıntılı olacaq və Biz Qiyamət günü onu kor kimi hüzurumuza gətirdəcəyik. (Taha surəsi, 124)

İman gətirməyən insanları bədbəxt edən, onlara narahatlıq verən digər məsələ isə qarşılaşdıqları çətinlik və sıxıntı anlarıdır. Bu insanların bədbəxtliyi tamamilə dünyəvi mənfəət və qazanca bağlı olduğuna görə çətinlik anlarında bu mənfəətlərini itirmək qorxusu ilə üzləşirlər. Hər şeyləri buna bağlı olduğuna görə heç gözləmədikləri hadisə nəticəsində əllərində olanları itirmək onlar üçün bədbəxtlikdir. Əldə etdikləri müvəqqəti sevinci də bu yolla tamamilə itirirlər. Ümidsizliyə və bədbinliyə qapılırlar.

Allahın rizasını qazanmaq ümidi möminlərin qəlbinə sevinc və rahatlıq verir və bu yolda əllərindən gələni etməyə çalışırlar. Bu sevinc və rahatlıq onları həm dünya həyatında xoşbəxt edir, həm də Allahın rizasını daha çox qazanmalarına səbəb olan şövqlərinin mənbəyidir. Bu sevinc və xoşbəxtlik insanların iman gətirmədikdə əsla əldə etmədikləri təqlid edilməz sevincdir. Çünki bu, Allahın yalnız möminlərə hiss etdirdiyi və Allahın razılığına, rəhmətinə və sonsuz cənnətinə olan ümidin verdiyi xoşbəxtlik və rahatlıqdır.

İmanın sevinci

Möminlər Allaha və Onun yaratdığı qədərə iman gətirdikləri üçün daima sevinclidirlər. Bu vəziyyət onların gündəlik həyatına da yansıyır və möminlərin xarakterinin əsas mənbəyini təşkil edir. İman gətirməyənləri isə Allahdan və Onun ayələrindən xəbərsiz yaşadıqlarına görə daima bədbəxt olurlar.

Möminlərin Allaha olan sevgisi, bağlılığı və qədərə təslimiyyətləri onları maddi və mənəvi cəhətdən narahat edən hər cür səbəbi aradan qaldırır. Çünki mömin üçün həyatı boyu “pis” heç nə yoxdur. Quran əxlaqı ilə Allahın bütün “pis” kimi görünən vəziyyətləri onun üçün “xeyirə” və “yaxşılığa” çevirəcəyini bilir. Bu da möminin hər zaman imani sevinc içində olmasına səbəb olur. Hər kəsin kədərləndiyi, bədbin olduğu mühitdə onu kədərləndirən hər hansı səbəb olmadığına görə sevincindən heç nə əskilməz. Çünki möminlər hər şeyin Allahın iradəsi daxilində olduğunu bilirlər. Allah bunu bir ayədə belə bildirir:

De: “Allahın bizim üçün yazdığından başqa bizim başımıza heç nə gəlməz. O bizim Himayədarımızdır. Qoy möminlər Allaha təvəkkül etsinlər!” (Tövbə surəsi, 51)

Ancaq möminlər daima xoşbəxtdirlər

Nəticədə möminlər şərtlərdən asılı olmayaraq daima Allaha güvənən, Ona üz tutan, daima Onu razı etməyi düşünən və Quran əxlaqından əsla əl çəkməyən əxlaqa malik olduqlarına görə Allahın heç bitməyən rəhməti, fəzli və sevgisi daima onların üzərindədir. Uca Allah Ona iman gətirənləri əsla tək və köməksiz qoymayacağını vəd vermişdir. Allah Öz yolunda səmimi cəhd edən, heç bir şübhəyə qapılmadan mallarını və canlarını Allahın razılığını qazanmaq üçün sərf edən bu sadiq qulların əməllərinin qarşılığında içində əbədi qalacaqları, nemətlərlə dolu olan cənnətlərlə müjdələmişdir:

 Onlara dünyada da, axirətdə də müjdə vardır. Allahın sözləri heç vaxt dəyişməz. Bu, böyük qurtuluşdur! (Yunus surəsi, 64)

İslam əxlaqından xəbərsiz olan və ya İslam haqqında yeni məlumat əldə edən bəzi insanlar İslamı yanlış mənbələrdən öyrəndikləri üçün yanlış düşünürlər. Bu insanlar heç bir əsası olmadığı halda İslamın həyat tərzlərini məhdudlaşdıracağını, azadlıqlarını əllərindən alacağını, düşüncələrini nəzarət altında saxlayacağını, elmi və mədəniyyəti məhdudlaşdıracağını zənn edirlər. Halbuki İslam insanlara düşüncə, ibadət və söz azadlığı verən, onların hər cür haqqını qoruyan və insanları həqiqi azadlıqla təmin edən dindir. Belə ki, Quranda bildirilən “Əgər səni yalançı hesab etsələr, de: “Mənim əməlim mənə, sizin əməliniz isə sizə aiddir. Siz mənim etdiyim əməldən uzaqsınız, mən də sizin etdiyiniz əməllərdən uzağam” (Yunus surəsi, 41) ayəsi Allahın qullarına demokratiyanı əmr etdiyi ayələrdən biridir. Bu ayədə kimsəyə təzyiq və zorakılıq edilməməsi, hər kəsin fikir və inanc azadlığına malik olmasının əhəmiyyəti açıq şəkildə bildirilmişdir.

Demokratiya ancaq İslam əxlaqının yaşanması ilə tətbiq oluna bilər

1-  SOSİAL ƏDALƏT: Allah sosial ədaləti və paylaşmağı əmr edir

Həqiqi demokratiyada sosial ədalət demokratiyanın əsas prinsiplərindən biridir. İnsanlar sosial ədaləti hz. İbrahimdən (ə.s.) və hz. Nuhdan (ə.s.) öyrəniblər. Dini mənbələrə əsasən hz. Nuhun (ə.s.) gəmisi tufandan sonra quruya çıxdıqda çox az qalmış noxud, mərcimək, üzüm, əncir, buğda yarması kimi qidaların hamısını qarışdırıb bişirmişdir. Sonra gəmidəki hər kəslə birlikdə hazırladığı yeməyi yemişdir. Bu, sosial ədalətdir. Çünki hər kəsə bərabərlik, xeyirxahlıq və paylaşmağı öyrədir və insanlara ərzaq paylamağın əhəmiyyətini xatırladır.

“Elçilərimiz İbrahimə müjdə gətirdilər və: “Salam!”– dedilər. O da: “Salam!”– dedi və dərhal gedib qızardılmış bir buzov gətirdi. (Hud surəsi, 69) ayəsində xəbər verildiyi kimi, hz. İbrahim (ə.s.) qonaqları gəldikdə dərhal buzov kəsib bişirmiş və onları qonaq etmişdir. Hz. İbrahimin (ə.s.) heç tanımadığı insanları qonaq etməsi ilə Allah qonaqlara süfrə açmağın gözəl davranış olduğunu, eləcə də mümkün olduqca kasıblara süfrə açmağın əhəmiyyətini hikmətli nümunə ilə bildirmiş və sosial ədalətə diqqət çəkmişdir.

2-  BƏRABƏRLİK: Allah irqlərin bir-birindən üstün olmadığını Quranda bildirmişdir

Allahın Quranda xəbər verdiyi kimi “üstünlük təqva ilədir”. Ayədə belə buyurulur:

Ey insanlar! Biz sizi kişi və qadından yaratdıq. Sonra bir-birinizi tanıyasınız deyə, sizi xalqlara və qəbilələrə ayırdıq. Şübhəsiz ki, Allah yanında ən hörmətli olanınız Ondan ən çox qorxanınızdır. Həqiqətən, Allah Biləndir, Xəbərdardır. (Hucurat surəsi, 13)

Allahın əmr etdiyi bu həqiqiəti Peyğəmbərimiz (s.ə.v.) hədislərində belə buyurmuşdur:

“Ey insanlar! Hamınız Adəmin övladlarısınız. Adəm isə torpaqdan yaradılmışdır. İnsanlar mütləq milliyyətlərinə görə öyünməkdən əl çəkməlidirlər”. (Sünen-i Ebu Davud, 4/331)

“Sizin əsil-nəcabətiniz heç kimdən üstün olduğunuza və təkəbbür göstərməyinizə səbəb deyil. (Ey insanlar!) Hamınız Adəmin övladlarısınız. Hamınız bir qabın içində bir-birinə tay olan buğda dənələri kimisiniz… Halbuki heç kimin heç kimdən din və təqvadan başqa üstünlüyü yoxdur. Bir insana pislik olaraq başqalarını qınaması, özündən aşağı hesab etməsi, xəsis, bədxasiyyət, həddi aşmış olması kifayətdir”. (Müsned-i Ahmed b. Hanbel, 4/158, İbnu Kesir, 4/128)

Peyğəmbərimiz (s.ə.v.) Vida xütbəsində də müsəlmanlara belə müraciət etmişdir:

“Nəsillə öyünmək olmaz. Ərəblər ərəb olduğu üçün əcəmdən, əcəmlər də əcəm olduğu üçün ərəblərdən üstün hesab olunmur. Çünki Allah qatında yüksəkdə olanınız Ona qarşı çıxmaqdan ən çox çəkinəninizdir (ən təqvalınızdır)”. (www.enfal.de/veda.htm)

3- ƏDALƏT: Allah ədaləti əmr edir

Allah Quranda möminlərə “… Allah şahidləri kimi ədaləti qoruyun. İstər dövlətli, istər kasıb olsun, hər halda Allah onların hər ikisinə (sizdən) daha yaxındır. Nəfsinizin istəyinə uyub haqdan üz çevirməyin!..” (Nisa surəsi, 135) şəklində buyurur. Peyğəmbərimiz hz. Muhəmmədin (s.ə.v.) həm müsəlmanlar arasında verdiyi hökmlər, həm digər din, dil, irq və qövmlərdən olanlara qarşı ədalətli və şəfqətli münasibəti, həm də Allahın ayədə bildirdiyi kimi, varlı-kasıb ayırd etmədən hər kəsə bərabər davranması demokratiya anlayışına gözəl nümunədir.

Allah bir ayədə Rəsuluna belə buyurur:

Onlar yalana qulaq asanlar və haram yeyənlərdir. Əgər yanına gəlsələr, aralarında hökm et və ya onlardan üz çevir. Əgər onlardan üz döndərsən, sənə heç bir zərər verə bilməzlər. Əgər aralarında hökm etsən, ədalətlə hökm et. Allah ədalət sahiblərini sevər! (Maidə surəsi, 42)

Peyğəmbərimiz (s.ə.v.) bu ayənin hökmünə əməl edərək zorakılıq edən qövmün içində belə Allahın əmrini yerinə yetirmiş və əsla ədalətdən əl çəkməmişdir. Daima ayədə bildirildiyi kimi “Rəbbim ədalətli olmağı əmr etdi.” (Əraf surəsi, 29) deyərək hər dövrdə bütün insanlara örnək olmuşdur.

Demokratiya Allahın əmr etdiyi əxlaqa uyğun yaşamaqla olar

Göründüyü kimi, İslamın təməlində düşüncə, inanc və söz azadlığı durur. Bəzi insanlar demokratiyanın bəşəriyyət tarixinə qədim yunanlardan gəldiyini zənn edir. Halbuki insanlara demokratiyanı öyrədən Allahdır. Hz. Adəmdən (ə.s.) bəri bütün peyğəmbərlər azadlığı, azad düşüncəni, fikirlərə hörməti təmsil ediblər. Demokratiya dedikdə insanları ağlına azadlıq, ədalət, heçkimə təzyiq göstərilməməsi gəlir. İnsanlara hörmət, etibar edilməsi, insanların fikirlərinə görə mühakimə olunmaması kimi bütün anlayışlar din əxlaqında mövcuddur. İnsanlar bunları tarix boyu Allahın nazil etdiyi haqq dinlər vasitəsilə öyrənmiş və ən gözəl nümunələrinə də haqq dinlərin hakim olduğu dövrlərdə şahid olmuşlar.

İnsanlara düşüncələrinə görə zülm edildyi, müxtəlif ideologiyaya malik olanların əzildiyi, müxtəlif din mənsublarının alçaldıldığı, sənətin, elmin, memarlığın məhv olduğu, insanların həyat eşqini itirib sanki robota çevrildiyi, kitab yandırma, cinayətlər, qırğınlar, soyqırımlar kimi hadisələrin baş verdiyi dövrlərə baxdıqda isə ya dinsiz, ateist ideologiyaların, ya da din əxlaqını kökündən ayıraraq radikal təfəkkürlə yanlış şərh edənlərin təsirini görürük.

Allahın haqq dini Allahın əmr etdiyi kimi yaşandıqda insanların həsrətini çəkdiyi həqiqi ədalət, demokratiya, hörmət və sevgi hakim olar. Allahın izni ilə çox yaxında demokratiya, qardaşlıq, sevgi, dostluq, sülh və əmin-amanlıq tarixdə tayı-bərabəri olmayan şəkildə bütün dünyaya hakim olacaq, insanlar imanın sevincini, bərəkətini dərindən hiss edəcəklər. Ayələrin işarə etdiyinə əsasən, Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) hədislərindən və böyük İslam alimlərinin sözlərindən açıq şəkildə göründüyü kimi, yaşadığımız dövr axırzamandır. Axırzamanın əziyyətli, sıxıntılı, çətin günləri hz. İsanın (ə.s.) və hz. Mehdinin (ə.s.) vəsiləsi ilə bu əsrdə sona çatacaq, dünya yeni işıqlı dövrə qədəm qoyacaq. Allahın varlığını və birliyini ən gözəl və hikmətli şəkildə təbliğ etmək və insanlara Qurandakı Əsri-Səadət dövründəki İslamı tanıtmaq isə yaxın gələcəkdə qovuşacağımız işıqlı günlər üçün zəmin hazırlayır. Allahın bu məqaləni də həmin gözəlliklərlə vəsilə etməsi və “insanların Allahın dininə dəstə-dəstə girdiklərini” gördüyümüz günlərin tez gəlməsini Allahdan diləyirik.Allahın bu müjdəsi Quranda belə xəbər verilir:

 Allahın köməyi və zəfər gəldiyi zaman; İnsanların dəstə-dəstə Allahın dininə daxil olduqlarını gördüyün zaman həmd ilə Rəbbini təriflə və Ondan bağışlanmağını dilə. Həqiqətən, O, tövbələri qəbul edəndir! (Nəsr surəsi, 1-3)

Digər bütün peyğəmbərlər kimi hz. Muhəmmədin (s.ə.v.) peyğəmbərliyi müddətində demokratiyaya nümunə olan bir çox hadisə baş vermişdir. Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) yaşadığı ərazidə müxtəlif din, dil, irq və qəbiləyə mənsub insan birlikdə yaşayırdı. Bu icmaların birlikdə sülh və əmin-amanlıq içində yaşaması, aralarına nifaq salmağa çalışanların zərərsizləşdirilməsi çox çətin idi. Ən kiçik sözdən və ya hərəkətdən dərhal bir qrup qəzəblənib digərinə hücum edirdi. Ancaq Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) demokratiya anlayışı, ədalətlə hökm verməsi həm müsəlmanlar, həm də bu icmalar üçün rahatlıq və təhlükəsizliyik mənbəyi olmuşdur. Əsri-Səadət dövründə Ərəbistan yarımadasında xristian, yəhudi, bütpərəst ayrı-seçkiliyi edilmədən hər kəsə ədalətlə yanaşılmışdır. Peyğəmbərimiz (s.ə.v.) Allahın “Dində məcburiyyət (zorakılıq) yoxdur.” (Bəqərə surəsi, 256) ayəsinə əməl edərək hər kəsə haqq din əxlaqını təbliğ etmiş, ancaq seçim etməkdə onlara sərbəstlik vermişdir.

İslam dinində azadlığa əhəmiyyət verilmiş, zorakılıq və təzyiq qadağan edilmişdir

Hər müsəlman Quran əxlaqının tələbinə uyğun olaraq insanlara doğru yol göstərməklə, onları yaxşılığa dəvət edib pislikdən çəkindirməklə məsuldur. Lakin bu əsla bir insanı özü kimi düşünməyə, özü kimi yaşamağa, özü kimi davranmağa, özü kimi geyinməyə məcbur etmək demək deyil. Müsəlman doğrunu göstərir, seçimi qarşısındakı insanın öhdəsinə buraxır. Bu, Allahın Quranda “Dində məcburiyyət (zorakılıq) yoxdur.” (Bəqərə surəsi, 256) ayəsi ilə bildirdiyi hökmdür.

Peyğəmbərimiz (s.ə.v.) Allahın bu əmrinə uyğun olaraq Ərəbistan yarımadasının cənubundakı xristian Nəcran xalqı ilə müqavilə bağlamışdır. Bu, İslam dininin demokratiyadakı düşüncə və inanc azadlığının əsl mənbəyi olduğunu açıq şəkildə göstərir. Müqavilənin maddələrindən biri belədir:

“Nəcranlıların və onlara xidmət edənlərin canları, malları, dinləri, malları, ailələri, kilsələri və sahib olduqları hər şey Allahın və Allahın Peyğəmbərinin himayəsi altına alınacaq”. (Majid Khoduri, İslamda Savaş ve Barış, Fener Yayınları, İstanbul, 1998, səh . 209-210)

Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) xristian, yəhudi və müşrik icmalarla imzaladığı Mədinə müqaviləsi də İslamdakı demokratiya anlayışının ən gözəl nümunələrindəndir. Müxtəlif inancalara malik icmalar arasında ədalətin bərqərar olması və hər icmanın mənfəətinin nəzərə alındığı bu müqavilə sayəsində illərlə bir-birinə düşmənçilik edən xalqlar sülhə qovuşmuşlar. Mədinə müqaviləsinin ən nəzərəçarpan xüsusiyyətlərindən biri inanc azadlığını təmin etməsidir. Bu məsələ ilə bağlı maddə belədir:

“Bəni-Əvf yəhudiləri möminlərlə bərabər eyni ümmətdirlər. Yəhudilərin dinləri özlərinə, müsəlmanların dinləri də özlərinədir.” (Muhammed Hamidulllah, İslam Müesseselerine Giriş, Düşünce Yayınları, İstanbul, 1981, səh.128)

Mədinə müqaviləsinn 16-cı maddəsində isə “Bizə tabe olan yəhudilər heç bir haqsızlığa məruz qalmadan və düşmənlərindən kömək almadan yardım və dəstəyimizi qazanacaqlar”. (İbn Kesir, El-Bidaye, III/224-225; Hamidullah, El-Vesaik, No:1, s.39-44; Yrd. Doç. Dr. Orhan Atalay, Doğu-Batı Kaynaklarında Birlikte Yaşama, Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı Yayınları, İstanbul, 1999, səh.40) deyə bildirilmişdir.

Peyğəmbərimizdən (s.ə.v.) sonra da səhabələri Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) müqavilədə qoydurduğu bu hökmə sadiq qalmış və eyni hökmü bərbəri, buddist, brahman və digər bənzər inanclara mənsub insanlara da tətbiq ediblər. (Muhammed Hamidulllah, İslam Müesseselerine Giriş, Düşünce Yayınları, İstanbul, 1981, səh.162-163)

Sözün ən gözəlini söyləmək

Qullarıma de ki, ən gözəl sözləri danışsınlar. Çünki şeytan onların arasına ədavət sala bilər. Həqiqətən, şeytan insanın açıq-aydın düşmənidir. (İsra surəsi, 53)

Allah Quranda insanlara bir-birlərinə ən gözəl sözləri deməyi əmr etmişdir. İnsan düşünmədən, vərdiş etdiyi şəkildə danışdığı kimi, sözləri diqqətlə seçərək gözəl şəkildə danışmağa da cəhd etməlidir. Allah qatında məqbul olan və insana Allahın rizasını qazandıran ikinci amil isə insanın bacardığı qədər vicdanlı danışmasıdır.

Bu mövzunu belə bir misalla izah edə bilərik: insan başqa bir şəxsin gözəl davranışını görməməzlikdən gələrək bu barədə heç nə deməyə bilər, laqeyd şəkildə gördüyü işin isə gözəl davranış olduğunu deyə bilər, ya da əksinə, nə qədər gözəl əxlaq göstərdiyini və nümunəvi davrandığını bütün səmimiyyətilə qarşı tərəfə açıqlaya bilər. Bu davranış ilk baxışda elə də fərqlənməyə bilər. Amma Allah qatında insana nə qazandıracağını düşünsək, nə qədər fərqli olduğunu görərik. Müsəlmanın danışıq üslubu qətiyyən qürur, həsəd və qısqanclıq hisslərinə əsaslanmamalıdır.  Təkəbbür Quran əxlaqından uzaq yaşayan insanların davranış tərzidir. Möminlər nəfslərinin onlara verdiyi vəsvəsələri görər və Allahın ən çox bəyənəcəyi üslubda danışarlar.

Müsəlmanlar sözə başlamadan əvvəl mütləq sözlərini vicdani baxımdan dəyərləndirər, hər zaman ən gözəl sözləri deməyə çalışarlar. Qarşı tərəfi narahat edəcək, vəsvəsə və ya sıxıntı verəcək bir söz belə istifadə etməməyə çalışarlar. Əksinə, həmsöhbətlərinə rahatlıq verən, onları şövqləndirən, əhval-ruhiyyələrini qaldıran sözlərdən istifadə edərlər. Qarşılarındakı insanın imanını artırmaq, onları Allaha daha da yaxınlaşdırmaq məqsədilə danışarlar.

“MaşaAllah, güc yalnız Allaha məxsusdur”, -deyərək danışmaq

İnsanın qarşılaşdığı bütün nemətlərin yeganə hakimi və yeganə sahibi Allahdır. Ancaq bəzi insanlar Allahın onlara verdiyi nemətlərin əsl sahibinin özləri olduğunu zənn edərək qəflətə düşürlər. Sahib olduqları bu imkanlara görə, Rəbbimizin qarşısında nə qədər aciz olduqlarını unudub təkəbbürlənirlər. Ancaq insana sahib olduğu hər şeyi verən Allah istədiyi vaxt verdiklərini geri almağa da qadirdir. Buna görə də insan sahib olduğu hər nemətin Allahın bir lütfü olduğunu bilərək Rəbbimizə şükr etməlidir. Allah insanlara bu həqiqəti görmələri üçün Quranda belə bir nümunə vermişdir:

”Onlara iki kişinin (əhvalatını) misal çək. Bunların birinə iki üzüm bağı verib onları xurmalıqlarla əhatə etdik və aralarında əkin saldıq. Hər iki bağ öz barını verdi və bu bardan heç bir şey əskilmədi. Biz də onların arasından bir çay axıtdıq. Onun (başqa) sərvəti də var idi. O, öz (mömin) yoldaşı ilə söhbət edərkən ona: “Mən sərvətcə səndən daha zəngin və adamlarıma görə səndən daha qüvvətliyəm!”– dedi. O, özünə zülm edərək bağına daxil olub dedi: “Bunun nə vaxtsa yox ola biləcəyini düşünmürəm. O saatın gələcəyini də zənn etmirəm. Rəbbimin dərgahına qaytarılmalı olsam, sözsüz ki, bundan daha firavan bir həyat qismətim olacaq!” (Kəhf surəsi, 32-36)

Quranda bəhs edilən iki kişidən biri sahib olduğu mülk və sərvəti ona verənin Allah olduğunu unutmuş və bunlara sahiblənərək təkəbbürlənməyə başlamışdır. Allahın məhsuldar bağının, xurmalıqların və əkinlərin sonsuzadək yox olmayacağını, heç vaxt zərər görməyəcəyini düşünmüşdür. İlk baxışda arasından çay axan, məhsuldar, gözəl və ehtişamlı görünən bu bağın çox təhlükəsiz olduğu və heç vaxt məhv olmayacağı düşünülə bilər. Amma bütün varlıqların Allahın əmrində olduğunu unutmamaq lazımdır. Kainatdakı hər şey kimi bu bağ da Allahın idarəsindədir. Hər bir qönçə Allahın əmrinə tabe olaraq açılır və hər bir budaq Allahın əmrilə tumurcuqlanır. Allah istədiyi üçün çay xurma ağaclarını sulayır, Allah əmr etdiyi üçün bağ canlı və məhsuldar olur. Hər biri sadəcə Allahın: “Ol”, -deməsi ilə quruyub məhv ola bilər.

Quranda sahib olduğu nemətləri ona verənin Allah olduğunu unudan şəxsə Allahın gücünü və qüdrətini ucaltması və: “MaşaAllah, güc yalnız Allaha məxsusdur”, -deməsinin vacib olduğu belə vurğulanır:

Onunla söhbət edən yoldaşı isə dedi: “Səni torpaqdan, sonra nütfədən yaratmış, daha sonra səni kişi qiyafəsinə salmış (Rəbbini) inkarmı edirsən? Lakin Allah mənim Rəbbimdir və mən heç kəsi Rəbbimə şərik qoşmaram! Bağına girdiyin zaman: “Maşallah (Allahın istədiyidir)! Qüvvət yalnız Allaha məxsusdur!”– deməli deyildinmi? Əgər var-dövlətcə və övladca məni özündən kasıb sayırsansa, ola bilsin ki, Rəbbim mənə sənin bağından daha yaxşısını versin, (sənin) (bağına) isə göydən bir bəla göndərsin və o, hamar bir yerə dönsün. Yaxud suyu çəkilib getsin və bir də onu axtarıb tapa bilməyəsən!” Beləcə, onun (bağının) məhsulu bir anda məhv edildi. O, (bağını belə görüb) ora qoyduğu xərcə görə (peşmançılıq çəkməyə) və əllərini bir-birinə vurmağa başladı. Bağın talvarları belə darmadağın olub yerə yıxılmışdı. O dedi: “Kaş Rəbbimə heç kəsi şərik qoşmayaydım!” Allahdan başqa ona yardım edə biləcək dostlar yox idi və o da öz-özünə kömək edə bilməzdi. Belə hallarda kömək etmək ancaq Haqq olan Allaha məxsusdur. Ən yaxşı mükafat verən və ən gözəl aqibət nəsib edən Odur. (Kəhf surəsi, 37-44)

Ayələrdən də aydın olduğu kimi, Allah sahib olduğu ilə təkəbbürlənən şəxsin həm bağını, həm də məhsullarını bir fəlakətlə yerlə-yeksan etmiş və ona qüvvətin yalnız Allaha məxsus olduğunu xatırlatmışdır. Sahib olduqlarını itirdiyi zaman bu bağ sahibi olan şəxs Allahdan başqa dostunun və yardımçısının olmadığını anlamış və: “Kaş Rəbbimə heç kəsi şərik qoşmayaydım!” -deyərək Allaha sığınmışdır.

Quranda bəhs edilən bu ibrətamiz hadisədən bunu öyrənirik: insan heç vaxt sahib olduğu müsbət xüsusiyyətləri özündən bilməməli, hər bir nemət və gözəlliklə qarşılaşanda: “MaşaAllah, güc yalnız Allaha məxsusdur“, -deyərək Allahın şanını ucaltmalıdır.

 İstehzalı üslubla danışmamaq

İstənilən şəxsə: “İstərdinizmi sizə lağ etsinlər?” -sualını versəniz, böyük ehtimalla, bütün insanlardan: “Təbii ki, xeyr”, -cavabını alarsınız. Ancaq özlərinə istehza edilməsinə qətiyyən razı olmayan bu insanlar başqa birinə lağ etməyi özləri üçün bir əyləncə vasitəsi kimi görürlər. Bu üslubun insanlar arasında geniş şəkildə yayılması onların lağ etməsini məqbul bir davranış kimi görmələrinə səbəb olur. Bu davranışın pis niyyətli olmadığını, üstəlik qarşı tərəfin də bundan zövq aldığını iddia edirlər. Eyni hərəkətlə özləri qarşılaşdıqda isə şikayətlənirlər. Onlarla lağ edildiyi zaman insanların qəsdən, onları qəzəbləndirmək və alçaltmaq məqsədilə belə davrandıqlarını söyləyərək bu insanlara əsəbiləşirlər. Amma insanlar arasında üstünlük nümayiş etdirmək üçün bu davranışı fürsət tapan kimi başqalarına qarşı tətbiq etməkdən çəkinmirlər. Bir insanın qüsurlarını söylədikdə, acizlik və ya nöqsanlarına lağ etdikdə özlərinin daha üstün olduqlarına inanırlar.

Belə insanlar vicdanlarının səsini tamamilə boğduqları üçün vaxt keçdikcə insanlıqdan daha uzaq və soyuq bir xarakterə bürünürlər. Davranışlarına, danışıq və həyat tərzlərinə lağ etdikləri kimi, anadangəlmə fiziki qüsurlarına və ya insanın öz əlində olmayan acizliklərinə də lağ etməyi əyləncəyə çevirirlər. Bir insanın boyunun qısalığı, saçının olmaması, ləhcəsi, gözlərinin zəifliyi, çəkisi, geyim tərzi, peşəsi, iş yeri, yaşadığı yer, evinin əşyaları, maşınının modeli onlar üçün istehza səbəbi ola bilər. Asqıran, boğazına bir şey düşən, ayağı ilişib yıxılan insanlara belə lağ edirlər. Lağlağı  xarakter göstərən insanlar başqalarını alçaldaraq öz uğurlarını, gözəllik və ya var-dövlətlərini diqqət mərkəzinə çəkəcəklərini düşünürlər. Lağlağı zarafatlarını günlərlə, aylarla, hətta bəzən illərlə diqqət mərkəzində tutmağa çalışırlar.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, lağ edilən insanlar lağlağı üsluba eynilə cavab verərək səhv edirlər. Cahiliyyə cəmiyyətlərində yaşanan bu qürur mübarizəsi zamanı lağlağı üslub geniş şəkildə yayılır. Ancaq lağ etmək Allahın insanlara qadağan etdiyi bir davranışdır:

Ey iman gətirənlər! Bir camaat digərini məsxərəyə qoymasın. Ola bilər ki, bunlar onlardan daha yaxşı olsunlar. Qadınlar da qadınları (lağa qoymasınlar). Ola bilər ki, bunlar onlardan daha yaxşı olsunlar. Bir-birinizə tənə vurmayın və bir-birinizi pis ləqəblərlə çağırmayın. İman gətirdikdən sonra fəsadçı adlanmaq necə də pisdir. Məhz tövbə etməyənlər zalımlardır. (Hucurat surəsi, 11)

Möminlər Allahın bu əmrini bildikləri üçün insanlarla qətiyyən belə davranmazlar. Onlara qarşı bu cür davrananlarla isə Quran əxlaqı ilə cavab verərlər. Çünki əsl üstünlüyü Quran əxlaqını ən gözəl şəkildə yaşamaqla qazana biləcəklərini bilirlər. Nəfsin təlqinlərinə uyaraq cahiliyyə əxlaqı ilə davrananlara eyni əxlaqla cavab vermək asan olan yolu seçməkdir. Məqbul olan isə nəfsin təlqinlərinə qapılmadan vicdanın səsini eşitməyi bacarmaqdır. Müsəlmanlar da məhz vicdanları ilə danışan insanlardır.

Bir insanın asqırmaq, öskürmək, yıxılmaq kimi bütün insanlara xas acizliklərini məsxərəyə qoymaq  və ya anadangəlmə fiziki qüsurlarına diqqət çəkmək, xoş olmayan ləqəblərlə xitab etmək əyləncəli deyil. Bu fikirlə hərəkət edən möminlər insanları utandıran, sıxan, mənliyini alçaldan heç bir söz və ya zarafatdan zövq almazlar. Özləri bu davranışdan uzaqlaşdıqları kimi, olduqları yerdəki insanların başqasını məsxərəyə qoymasına da razı olmazlar. Acizlikləri yaradanın Allah olduğunu və diləyərsə, məsxərə edən şəxsə də eyni acizlikləri verməyə qadir olduğunu bilərək hərəkət edərlər. Allah bu həqiqəti bir ayədə belə xəbər verir:

Əlbəttə, səndən əvvəlki elçilərə də istehza edilmişdi. Amma istehza edənləri məsxərəyə qoyduqları şey (hər tərəfdən) bürüdü. (Ənam surəsi, 10)

Boş və faydasız söhbətlər etməmək

Allaha inanmayan insanlar həyatlarının dünya ilə məhdudlaşdığını düşündükləri üçün axirət həyatı üçün bir hazırlıq görməzlər. Necə davrandıqlarını, yaşadıqları müddət ərzində nə qədər xeyirli işlər gördüklərini, sonlarının necə olacağını düşünməzlər. Ancaq hər davranış, hər söz, hər fikir hesab günündə insana göstərilmək üçün qorunur. Deyilən hər faydalı və hikmətli söz insana axirətdə xeyir verəcək, Allahın rizasını, cənnətini və rəhmətini qazanmasına səbəb olacaq.

Axirəti düşünməyən insanlar vaxtlarını boş söhbətlərlə, nə özlərinə, nə də başqalarına faydası olmayan sözlərlə keçirdikləri halda, möminlər hər anlarını xeyirli və hikmətli söhbətlərlə keçirirlər.

Axirət haqqında qəflətə düşüb, boş sözlərlə vaxtlarını keçirən insanlar barədə Quranın “Ənam” surəsinin 91-ci ayəsində belə deyilir: “…onları burax ki, öz boşboğazlıqları ilə əylənsinlər”. Möminlərin boş və yararsız sözlərdən qaçdıqları isə başqa bir ayədə “onlar lağlağı eşitdikləri zaman ondan üz çevirib: “Bizim əməllərimiz bizə, sizin əməlləriniz də sizə aiddir. Sizə salam olsun! Biz cahillərə qoşulmaq istəmirik!”– deyirlər. (Qəsas surəsi, 55)” bildirilir.

Möminlər boş və yararsız sözü Qurana əsasən müəyyən edirlər. Dünyada keçirdikləri hər anın axirət həyatları üçün çox dəyərli olduğunu bildiklərinə görə yaşadıqları hər anı vicdanları ilə dəyərləndirərək boş-boş danışmamaq üçün diqqətli davranırlar. Bir ayədə “onlar yalandan şahidlik etməz, lağlağı məclisinə rast gəldikdə (oradan) ləyaqətlə ötüb keçərlər. (Furqan surəsi, 72)” sözləri ilə möminlərin boş sözlə qarşılaşdıqları zaman ləyaqətlə ötüb keçdikləri bildirilir.

İnsanlara haqsızlığa məruz qaldıqlarını düşündürən səbəblər nələrdir?

Bu səbəblər çox mürəkkəb deyil. İnsanların böyük əksəriyyəti bu psixologiyaya gətirib çıxaran xüsusiyyətlərin əxlaqi zəifliklərindən irəli gəldiyini anlamaq istəmir. Halbuki bu həqiqətdən qaçmağın insana heç bir faydası yoxdur. Bunun üçün ön mühakimə etmədən vəziyyəti dəyərləndirib həll yolunu tapmaq lazımdır. Bu təqdirdə insan qısa müddətdə keçirdiyi sıxıntıdan xilas olar. İndi isə bu səbəbləri təhlil edək:

Eqoizm

İnsanı haqsızlığa məruz qaldığını düşünməyə vadar edən ən mühüm səbəblərdən biri “eqoizm”dir. Eqoizm insanın özünü bəyənməsi və hər kəsdən üstün görməsi mənasını verir. Özünün digərlərindən daha üstün olduğunu düşünən şəxs eqoizm xəstəliyinə tutulmuşdur. Eqoizm bir xəstəlikdir və ilk başladığı zaman qarşısı alınmalıdır. Çünki inkişaf etdiyi zaman səmimi şəkildə Allaha sığınmadıqca bu xəstəlikdən xilas olmaq çətinləşir.

Bu xəstəliyə tutulan bir insan nəinki ətrafındakıların özündən üstün olduğunu qəbul etmir, hətta onlarla eyni səviyyədə belə olmadığına inanır. Bu səbəbdən, hər şeyin ən yaxşısına özünün sahib olmalı olduğunu düşünür. Bu cür insanın daima ətrafındakıların səhvlərini axtarmasının, qüsurlarını tapdıqda sevinməsinin də səbəbi budur. Əgər özündən daha aşağı səviyyəli hesab etdiyi insana mövqe, var-dövlət və ya daha üstün vəzifə verilsə, qısqanclıq hissinə qapılaraq bütün bunlara, əslində, özünün layiq olduğunu düşünər və haqsızlığa məruz qaldığını gizli və açıq şəkildə ifadə edər. İnsanların əksəriyyəti haqsızlığa məruz qaldığını qəlbindəki qısqanclıq hissi ilə biruzə verir. Bu yanlış davranış insanın baxışlarına bəzən donuq ifadə, hərəkətlərinə isə laqeyd görünüşlə əks olunur. Sözügedən şəxslər özlərini üstün olduqlarına inandırır, ətrafdakı insanlara haqsızlığa məruz qaldıqlarından şikayət edirlər. Bu isə həmin əxlaqi qüsurun göstəricilərindəndir.

Halbuki Allah Quranda “… Biz istədiyimiz kəsi dərəcə-dərəcə yüksəldirik. Hər bilik sahibindən də üstün bir bilən vardır. (Yusuf surəsi, 76)” ayəsi ilə insanların üstünlüklərinin Onun təqdiri ilə olduğunu bildirmişdir. Dolayısilə, insan ətrafındakı insanların həmişə özündən daha üstün əxlaqa, daha dərin biliyə sahib olacağını nəzərə alaraq təvazökar davranmalıdır.

Hər şeyin Allahın nəzarətində olduğunun unudulması

 Kainatdakı hər şey sonsuz ağıl və elm sahibi Allahın müəyyən etdiyi qədərə (taleyə) tabedir. “Ol” sözü ilə hər şeyi bir anda yaradan Allah təkcə insanların deyil, bütün varlıqların da qədərini müəyyən etmişdir. Səmimi iman gətirmiş insan bu mütləq həqiqəti bilərək qədərə könüldən təslim olaraq yaşayır.

Hər hadisənin bir qədər üzrə və Allahın əmri ilə yaradıldığını unudan və ya buna diqqət yetirməyən insan özünə zülm edər. Haqsızlığa məruz qaldığını, haqqının tapdandığını və ya səhvən təqsirləndirildiyini düşünən insan bu həqiqəti qəbul etməyərək yanılır. Halbuki istər iman gətirib qədərə tabe olsun, istərsə də təslim olmasın, hər iş Allahın hərkəs üçün tək-tək müəyyən etdiyi qədər üzrə və Allahın nəzarəti altında baş verir. Ona görə istədiyini əldə edə bilməyən və ya etmədiyi bir şey üçün günahlandırılan bir insan bütün bunları Allahın müəyyən etdiyi qədərdə olduğu üçün yaşayır. Bu təqdirdə qədəri unudaraq haqsızlığa uğradığını düşünmək böyük yanılmadır. Bu inanca malik olan şəxs şeytanın təşviqi ilə axirətdə əbədi cəhənnəm əzabı çəkə bilər.

Allahın insanları imtahan etdiyinin unudulması

“Beləliklə, Biz onların bir qismini digəri ilə sınadıq ki, onlar desinlər: “Məgər Allah bizim aramızdan ancaq bunlara lütf göstərmişdir?”…”. (Ənam surəsi, 53)

Yuxarıdakı ayədə bildirildiyi kimi, Allah insanları müxtəlif hadisələrlə sınayır. Bəzi insanlara daha yüksək dərəcələr, mövqe, mal-mülk, var-dövlət verilə bilər, bu insanlar işlərində daha tez yüksələ bilərlər. Buna bənzər bir çox misal çəkə bilərik. Hamısı tamamilə Allahın təqdiridir. Allah yaratdığı hadisələrlə ayədə bildirildiyi kimi, insanları imtahan edir. Haqsızlığa uğradığını düşünüb bədbinliyə qapılan və hadisələrin Allahın təqdiri olduğunu unudan insan bunu dərk edib düşdüyü vəziyyətdən çıxmasa, imtahandan keçə bilməz. Başına gələn hər şeyin Allahın razılığını qazanmaq üçün imtahan olduğunu düşünən, səbir edən və təvəkkül edən insan, əlbəttə, dünyada və axirətdə qazanclı olacaq.

Nəticə: hər hadisə Allahın istəyi ilə baş verir

Həqiqətən, iman gətirən, Allahın qədrini bilən, gücünü qavrayan insan haqsızlığa məruz qaldığını düşünməz. Belə ki, peyğəmbərlərin və tarix boyu yaşamış bütün möminlərin Allah qorxuları, Allaha olan dərin sevgiləri, könüldən bağlılıqları və sədaqətləri böyükdür. Dolayısilə, onlara iftira atsalar, onları həbs etsələr və ya etmədikləri şeylərdə təqsirləndirsələr belə, Allahın onlar üçün ən gözəlini, ən xeyirlisini yaratdığını, səbirlə gözlədikdə daima ən ədalətli, ən mərhəmətli şəkildə qarşılığını alacaqlarını bilirlər. Allah Quranda üstün ədaləti ilə insanları ən kiçik haqsızlığa belə məruz qoymayacağını “Həqiqətən, Allah zərrə qədər də olsa zülm etməz... (Nisa surəsi, 40)” ayəsi ilə bildirmişdir.  Mömin Rəbbimizin ədalətinin dünyada və axirətdə təcəlli edəcəyini bilərək rahat və xoşbəxt yaşayar.

Mömin Allahın ədalətinə əsla şübhə etməz

Quranda peyğəmbərlərin və onlara tabe olan möminlərin din əxlaqını təbliğ edərkən inkarçıların iftiralarına məruz qaldığı, təqsirləri olmadığı halda, həbs olunduğu, yurdlarından sürgün edildiyi və hətta öldürüldüyü xəbər verilir. Quranda bu mövzu ilə bağlı bir çox nümunə var. Peyğəmbərimiz hz. Muhəmmədin (s.ə.v.)  və səhabələrin həyatı bu böyük mübarizənin nümunələrindəndir. Məkkə müşriklərini bir və tək olan Allaha iman gətirməyə dəvət edən Peyğəmbərimiz (s.ə.v.) müşriklər tərəfindən ölümlə hədələnmiş, müşriklərin iftiralarına məruz qalmış və bütün bu təzyiqlər nəticəsində yanındakı möminlərlə birlikdə Mədinəyə hicrət etmişdir. Hz. Yusif də təqsiri olmadığı halda, uzun illər həbsdə qalmışdır. Ancaq peyğəmbərlər və onlarla birlikdə olan möminlər bütün bu hadisələri yaradanın Allah olduğunu bildikləri üçün Onun ədalətinin təcəlli edəcəyinə əsla şübhə etməmiş, bütün təqva sahibi möminlərə nümunə olaraq təvəkkül, sədaqət və səbirlə bu imtahandan keçmişlər.

İnsanların həyatı boyu etdiyi bütün hərəkətlər mütləq Allahın ədalətinə görə dəyərləndirilməlidir. Əlbəttə, zülm edənlərin zülmü əvəzsiz qalmayacağını, bircə yaxşı sözün belə mükafatı veriləcəyini Allah Quranda bizə xəbər verir. Dünya həyatında baş verən hər hadisə Allahın iznilə axirətdə Rəbbimizin sonsuz ədaləti ilə qarşılığını görəcək. Quranda bu həqiqət insanlara belə xəbər verilmişdir:

Biz qiyamət günü ədalət tərəziləri ilə haqq-hesab çəkəcəyik. Heç kimə hər hansı bir şeydə ədalətsizlik edilməyəcəkdir. (Görülmüş iş) bir xardal dənəsi mislində olsa belə, onu gətirib (tərəziyə) qoyacağıq. Biz haqqı araşdırmağa bəs edərik. (Ənbiya surəsi, 47)

Allahı bütün üstün sifətləri ilə tanıyan, Ona səmimi iman gətirən insan Allahın daima onu yardımı, sevgisi və ehsanı ilə dəstəkləyəcəyinə əmindir. Buna görə də Allahın ədalətinə güvənir. Çünki Allah Quranda insanları haqsızlığa məruz qoymayacağını bildirmişdir:

Onların qəlbində xəstəlikmi var? Yoxsa onlar şübhəyəmi düşüblər? Ya da Allahın və Onun Elçisinin onlara haqsızlıq edəcəklərindən qorxurlar? Xeyr, məhz onlar zalımdırlar. (Nur surəsi, 50)

“… Sizə xurma çərdəyindəki tel qədər belə haqsızlıq edilməz”. (Nisa surəsi, 77)

Əlbəttə, insanın gələcək həyat və fəaliyyətlərini düşünməsi, bununla bağlı maddi-mənəvi tədbirlər görməsi son dərəcə normaldır. Mühüm olan isə insanın əsl yaradılış məqsədini unutmaması və görəcəyi bütün işlərdə Allahın razı olacağı variantı mütləq seçib, həyatına bu şəkildə istiqamət verməsidir. Bunları həyata keçirərkən yuxarıda izah edildiyi kimi, Allahın kainatdakı və bütün insanlar üzərindəki sonsuz güc və hakimiyyətini unutmayıb, təvəkkülü daima yaşamalıdır.

Belə ki, insan ağıllı və səmimi şəkildə baxdıqda özünü idarə edən ağıl və gücə sahib olmadığını görər. Allahın gücünə və ağlına təslim olmağı inkar edib çətin, gərgin və əsəbi həyatı seçən insanlar Allahın ayədə bildirdiyi kimi, “özləri özlərinə zülm edənlərdir”:

Onların bu dünyada sərf etdikləri şey özünə zülm edən bir qövmün əkinlərini məhv edən soyuq bir küləyə bənzər. Allah onlara zülm etmədi, lakin onlar öz-özlərinə zülm etdilər. (Ali-İmran surəsi, 117)

İman gətirənlər ayədə bildirildiyi kimi, Allahın hər şeyi xeyirlə və elmlə yaratdığını, hadisələrin qədərdə yaradıldığını və bitdiyini bilərək rahat və təslimiyyətli olarlar. Məhz möminləri digər insanlardan ayıran bu xüsusiyyət sayəsində onlar hadisələri zahiri görünüşü ilə deyil, batini, yəni gizli xeyir və hikmətləri ilə qiymətləndirirlər. Məsələn, batini dünyagörüşündə olan bir mömin iki insanın söhbətini dinləyərkən onları Allahdan müstəqil varlıq olaraq görməz, onları Allahın təcəllisi olan insanlar kimi qiymətləndirər. Dərin düşünən bu mömin  insanlar danışarkən meydana gələn hər danışığı yaradanın Allah olduğunu bilər. İki insanın söhbət etdiyi görünsə belə, ağızlarından çıxan hər söz qədərlərində Allahın diləməsilə yazılmış və danışılmışdır. Allah hər şeyi yaradanın Özü olduğunu bir ayəsində belə bildirir:

Onları siz öldürmədiniz, Allah onları öldürdü. Atdığın zaman sən atmadın, Allah atdı ki, möminləri Öz tərəfindən yaxşı bir sınaqdan keçirtsin. Həqiqətən, Allah Eşidəndir, Biləndir. (Ənfal surəsi, 17)

Müsəlman tək mütləq varlığın Allah olduğunu bildiyi üçün Allahın hər yerdə olduğunu daima düşünər. Görən gözlərin, səsləri eşidənin Allahın təcəlliləri olduğunu bilər. Həmişə bu həqiqəti düşünərək imani dərinliyini, Allaha yaxınlığını və səmimiyyətini artırar. Allahın can verməsilə yoxdan var olduğunu bilən möminin həyatında Allahı unutduğu bir an belə olmaz. Yaşadığı anı qiymətləndirərkən: “Görəsən, Allah hansı imtahanı yaradır? Necə edim ki, Allahın rizasına uyğun olsun?” -deyə düşünər. Məhz bu şüur müsəlmanın Allah rizası üçün həmişə gözəl davranmasına vəsilə olar. Allah bir ayəsində yaxşı işlər görənləri cənnəti ilə mükafatlandıracağını bu şəkildə bildirir:

İman gətirib saleh əməllər edənlərə müjdə ver ki, onlardan ötrü (ağacları) altından çaylar axan cənnət bağları vardır. Hər dəfə onun meyvələrindən onlara ruzi verildikcə: “Bu ki, əvvəlcə (dünyada) bizə verilən ruzidir!” –deyəcəklər. Halbuki onlara (dünyadakının) oxşarı veriləcəkdir. Onlardan ötrü orada pak zövcələr var və onlar orada əbədi qalacaqlar. (Bəqərə surəsi, 25)

Halbuki istədikləri hər şeyi əldə etdiklərinə baxmayaraq, xoşbəxt olmadıqlarının səbəbi çox sadədir. Burada Allahın böyük sirri var. Allah Qurani-kərimdə xoşbəxt olmağın yolunu yalnız səmimi imanla, Allaha dərin bağlılıq, güclü Allah qorxusu və Allah sevgisi ilə mümkün olduğunu bildirir. İnsan özünü, bütün kainatı, keçmişdə və gələcəkdə var olan hər şeyi yaradan Allaha yaxın olduğu, Allaha qəlbən və səmimi imanla bağlandığı zaman Allah o insana xoşbəxtliyin yolunu açır. Allaha səmimiyyətlə yönələn insana Rəbbimiz gözəlliklə, nemətlə, rahatlıq və xoşbəxtliklə cavab verir.

Allahın bir insana verəcəyi ən böyük nemətlərdən biri imandır. İmanlı insan dünyanın bütün nemətlərindən uzaq olub, ən böyük çətinliklərlə imtahan olunub bütün hadisələr əleyhinə görünsə belə, imanın qəlbində meydana gətirdiyi rahatlıq və xoşbəxtlik hər şeydən üstün olur. Allah Ona yönələnin qəlbinə rahatlıq və dinclik, ruhuna xoşbəxtlik verir. Allaha yönəlməyən, Allahın razılığına uyğun yaşamayan insanın (özü əksini iddia etsə də) xoşbəxt olması qeyri-mümkündür. Allah imtahanın bir tələbi olaraq belə insana da dünya nemətlərindən verə bilər. Allah “Rəd” surəsinin 28-ci ayəsində buyurur: “Bunlar, iman gətirənlər və qəlbləri Allahı zikr etməklə rahatlıq tapanlardır. Bilin ki, qəlblər ancaq Allahı zikr etməklə rahatlıq tapır”.

Allahın bildirdiyi kimi, qəlblərin rahat olması ancaq Allahın zikri, dərin və coşğulu Allah sevgisi ilə mümkündür. Xoşbəxt olmaq ancaq səmimi imanla mümkündür.

]]> http://dusunek.net/2012/01/04/esl-xosb%c9%99xtlik-ancaq-allaha-semimi-qelble-yonelmekle-mumkundur/feed/ 0 fayuu 683436 http://dusunek.net/2012/01/04/ehli-sunnenin-dord-mezheb-imami-hz-mehdinin-geleceyini-mujdelemisdir/ http://dusunek.net/2012/01/04/ehli-sunnenin-dord-mezheb-imami-hz-mehdinin-geleceyini-mujdelemisdir/#comments Tue, 03 Jan 2012 19:06:44 +0000 fayuu http://dusunek.wordpress.com/?p=2700 ]]> Peyğəmbərimizdən (s.ə.v.) nəql edilən “təvatür” (içində yalan ehtimalı olmayan, səhih, əsaslı xəbər) dərəcəsindəki hədislərdə hz. Mehdinin (ə.s.) bu əsrdə zühur edəcəyi açıq-aydın bildirilmişdir. Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) hədisləri və böyük İslam alimlərinin açıqlamaları ilə yanaşı, İslam aləminin dörd böyük məzhəbinin imamları da hz. Mehdinin (ə.s.) bu əsrdə çıxacağını müjdələmişdir.

Dörd haqq məzhəbdə hz. Mehdinin (ə.s.) zühuru necə müjdələnib?

İslam aləmi Peyğəmbərimizdən (s.ə.v.)  sonra müxtəlif üsullarla idarə edilmişdir. Rəsulullahın (s.ə.v.) vəfatından sonra idarəçilik xəlifələrə keçmişdir. Növbə ilə Hz. Əbubəkr (r.ə.), hz. Ömər (r.ə.), hz. Osman (r.ə.) və hz. Əlinin (r.ə.) İslam aləminin idarəçisi olduğu dörd xəlifə dövrü 30 il davam etmişdir. Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) vəfatından sonra İslam aləminin sərhədləri daha da genişlənmiş, bir çox səhabə İslamı yeni qəbul etmiş ölkələrə gedərək Quran əxlaqını və Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) sünnəsini təbliğ etmişdir. Bu şəkildə Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) miras qoyub getdiyi elm və hikmət əshabi-kiram vasitəsilə onlardan sonrakı nəsil olan tabiinlərə (səhabələri görənlərə) çatdırılmışdır. Tabiin imamları da səhabələr kimi həm müsəlmanların dini məsələlərdəki suallarını cavablandırmış, həm də tələbələr yetişdirmişdir. Həmin tələbələr İslam əxlaqı,  Quran və Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) sünnəsi haqqında məlumatlandırılmışlar. “Təbeyi-tabiin” adlandırılan bu yeni nəslin içindən əhli-sünnənin dörd haqq məzhəbinin imamları çıxmışdır.

İmami-əzəm Əbu Hənifə, İmam Malik, İmam Əvzai, İmam Şəfii, Əhməd ibn Hənbəl və Süfyan ibn Üyeynə təbeyi-tabiin adlandırılan şəxslərdəndir. Tabiin alimləri səhabələrin fətvalarını topladığı kimi, təbeyi-tabiin alimləri də tabiinin fətvalarını toplamış, eyni zamanda özləri də fətva vermişdir.

Buradan məlum olduğu kimi, əsri-səadət və dörd xəlifə dövrlərində hər hansı məzhəbin qurulmasına ehtiyac olmamışdır. Çünki onlar dini birbaşa Peyğəmbərimizdən (s.ə.v.) və səhabələrdən öyrənmişlər. Lakin sonradan müxtəlif azğın cərəyanlar və bidətçi təriqətlər ortaya çıxmış, nəticədə Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) və səhabələrinin yolu ilə gedən rəbbani alimlər etiqadda və əməllərdə bəzi ölçülər müəyyən etmiş, doğrunu yanlışdan ayıraraq İslam dinini təmiz şəkildə bəşəriyyətə təqdim etmişlər. Beləliklə, əhli-sünnə məzhəbləri meydana gəlmişdir. Əhli-sünnə məzhəblərinin imamları Quran və sünnədə bildirilən hökmləri ciddi şəkildə tətbiq etmiş, başda təfsir və hədis olmaqla, bir çox elmi öyrənmiş, özlərindən sonra gələnlərə elmi Qurandan və sünnədən, yəni əsl mənbəyindən öyrənməyi tövsiyə etmişlər.

Məzhəb imamları hz. Mehdinin (ə.s.) zühurunu müjdələmişdir

Əhli-sünnə məzhəb imamları arasında sünnənin fəziləti ilə bağlı tam uyğunluq var. Məzhəb imamları bir məsələ olduqda əvvəlcə mütləq Qurana müraciət edirdilər. Daha sonra Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) sünnəsinə baxılırdı. Sünnədə də tapılmadıqda səhabənin o məsələ ilə bağlı münasibətinə nəzər salırdılar. Bundan da bir nəticə çıxmasa, ictihad (Qurana və hədislərə, böyük İslam alimlərinin hökmlərinə əsasən hökm çıxarma) ilə qərar verilirdi.

Əhli-sünnə inancındakı bütün məzhəb imamlarının müjdələdiyi məsələlərdən biri də hz. Mehdinin (ə.s.) zühurudur.

Hz. İsanın (ə.s.) nüzulu və hz. Mehdinin (ə.s.) zühuru əhli-sünnə etiqadında inkaredilməz mövzulardır

“… DÜNYANIN ÖMRÜNDƏN TƏKCƏ BİR GÜN QALSA DA, ALLAH MƏNİM ƏHLİ-BEYTİMDƏN BİR NƏFƏR GÖNDƏRƏCƏK. O, (DAHA ƏVVƏL) ZÜLMLƏ DOLDUĞU KİMİ, DÜNYANI ƏDALƏTLƏ DOLDURACAQ”. (Sünəni-Əbu Davud, 14-cü cild, səh. 402)

Bu hədisdə bildirildiyi kimi, Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) müsəlmanlara axırzamanda gələcək və zülm içində olan dünyanı sevgi və sülhə qovuşduracaq hz. Mehdinin (ə.s.) zühurunu müjdələmişdir. Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) bu müjdəsi Hənəfi, Hənbəli, Şəfii və Maliki məzhəblərində əhli-sünnə inancı kimi dəyişməzdir.

Əsrlərdən bəri eyni inancı mənimsəmiş əhli-sünnə alimlərindən hz. İsanın (ə.s.) nüzulu və hz. Mehdinin (ə.s.) zühurunu inkar edən olmamış, alimlərimiz hər dövrdə fikir birliyi ilə müsəlmanları bu mövzuda müjdələmişdir.

Hənəfi məzhəbinin imamı İmami-əzəm Əbu Hənifə, Hənbəli məzhəbinin imamı İmam Hənbəl, Maliki məzhəbinin imamı İmam Malik, Şəfii məzhəbinn imamı İmam Şəfii hz. İsanın (ə.s.) yenidən dünyaya qayıdacağını, hz. Mehdinin (ə.s.) zühur edəcəyini bildirmişdir. Əhli-sünnənin bu dörd böyük haqq məzhəbinin imamları mütləq müctəhidlərdir. Bu mütləq müctəhidlərdən başqa, bütün böyük İslam alimləri də axırzamanda İslam əxlaqının bütün dünyaya hakim olacağını, hz. İsanın (ə.s.) nüzulunu və hz. Mehdinin (ə.s.) zühurunu müjdələmişdir.

Hənəfi məzhəbində hz. Mehdi (ə.s.) inancı

Yaşadığı illərdə bir neçə səhabəni görən, bu səbəbdən də elmi çox güclü olan İmami-əzəm Əbu Hənifə hz. İsanın (ə.s.) nüzulunu və hz. Mehdinin (ə.s.) zühurunu müjdələyən məzhəb imamlarındandır. Birbaşa səhabələrdən elm və hədis öyrəndiyinə görə, Əbu Hənifə hz. Mehdinin (ə.s.) zühurunun inkaredilməz olduğunu bildirmişdir.

İslam aləmində əqaid məsələləri (İslam dinində fərz olan xüsuslar, imanın əsasları, dinin əsas qayda və hökmləri) haqqında İmam Əbu Hənifənin yazdığı “Fiqhul-əkbər” və “Vəsiyyət” adlı risalələri çox önəmli əhli-sünnə mənbələrindəndir. İmami-əzəm Əbu Hənifənin “Fiqhul-Əkbər” adlı əsəri əhli-sünnə inancının əsasını təşkil edir. Hənəfi imamı İmami-əzəm Əbu Hənifə hz. İsanın (ə.s.) nüzulunu və hz. Mehdinin (ə.s.) gəlişini inkaredilməz mövzu kimi risaləsində belə bildirir:

“Dəccalın və Yəcucun çıxması, günəşin qərbdən doğması, hz. İsanın (ə.s.) göydən enməsi və səhih xəbərlərdəki digər qiyamət əlamətləri haqdır və olacaqdır. Qiyamətin böyük əlamətlərindən başqaları da var. Məsələn, MEHDİNİN (Ə.S.) GƏLMƏSİ kimi. Bütün bu hadisələr səhih xəbərlərin məlumat verdiyi kimi haqdır və baş verəcəkdir”. (Fiqhul-əkbər tərcüməsi, İmami-əzəm Əbu Hənifə, hazırlayan Əli Rıza Kaşəli, səh. 99)

Dəccalın, Yəcuc və Məcucun çıxması,  günəşin qərbdən doğması, HZ. İSANIN (Ə.S.) GÖYDƏN ENMƏSİ və digər qiyamət əlamətləri səhih xəbərlərdə varid olduğu vəchlə (etibarlı xəbərlərdən bizə çatdığı şəklilə) haqdır, olacaqdır. (Əbu Hənifə, Numan bin Sabit (150/767), Fiqhul-əkbər, tərcümə edən: H. Basri Çantay, Ankara, 1982)

QİYAMƏT QOPACAĞI ZAMAN HZ. İSA (Ə.S.) YER ÜZÜNƏ ENƏCƏK. HZ. İSA (Ə.S.) GƏLMƏZDƏN ƏVVƏL HZ. MEHDİ (Ə.S.) MƏKKƏ VƏ MƏDİNƏ HƏRƏMLƏRİNDƏ (MÜQƏDDƏS YER) ORTAYA ÇIXACAQ, SONRA QÜDSƏ GƏLƏCƏK. ONDAN SONRA DƏCCAL GƏLƏCƏK, İSA (Ə.S.) DA DƏMƏŞQDƏ ŞƏRQ MİNARƏSİNDƏN ENƏRƏK DƏCCALI TƏSİRSİZ HALA SALACAQ VƏ DƏCCAL ORADA BİR ZƏRBƏ İLƏ (FİKRƏN) ZƏRƏRSİZLƏŞDİRİLƏCƏK.

İSA (Ə.S.) YER ÜZÜNƏ ENDİKDƏ DUZUN SUDA ƏRİDİYİ KİMİ, DƏCCAL DA ƏRİYƏCƏK. BUNDAN SONRA İSA ƏLEYHİSSALAM MEHDİ (Ə.S.) İLƏ GÖRÜŞƏCƏK, BİRLİKDƏ NAMAZ QILINACAQ. MEHDİ (Ə.S.) NAMAZI QILDIRMASI ÜÇÜN HZ. İSAYA  (Ə.S.) İŞARƏ EDƏCƏK, LAKİN İSA (Ə.S.): “BU NAMAZ SƏNİN ÜÇÜN QILINIR”, -DEYƏ SƏBƏB GÖSTƏRƏCƏK VƏ: “SƏN BU NAMAZI QILDIRMAĞA MƏNDƏN DAHA ÇOX LAYİQSƏN”, -DEYƏCƏK. HZ. İSA ƏLEYHİSSALAM HZ. PEYĞƏMBƏRİN (S.Ə.V.) ŞƏRİƏTİNƏ TABE OLDUĞU ÜZƏ ÇIXSIN DEYƏ MEHDİYƏ (Ə.S.) TABE OLACAQ, BELƏLİKLƏ, BİRLİKDƏ NAMAZ QILACAQLAR”. (İmami-əzəm, Fiqhul-əkbər, Əliyyül-Qari şərhi, tərcümə, Yunus Vəhbi Yavuz, əlavəli 3-cü nəşr, Çağrı nəşriyyatı, səh. 284)

Şəfii məzhəbində hz. Mehdi (ə.s.) inancı

Hicri 150-ci ildə Qəzzada anadan olan İmam Şəfiinin Əbu Hənifənin vəfat etdiyi il doğulması İslam alimləri tərəfindən əhəmiyyətli hesab olunur. İmam Şəfii Məkkəyə gələrək hədis təhsili almış, kiçik yaşda Quranı əzbərləmiş və İmam Malikin yanına gələrək fiqhi məsələləri mükəmməl öyrənmişdir. Quran və hədis bilgisi mükəmməl olan İmam Şəfii də Əbu Hənifə kimi hz. Mehdinin (ə.s.) zühurunu müjdələmişdir.

HZ. MEHDİNİN (Ə.S.) VƏ DƏCCALIN ZÜHURLARI. Qiyamətə yaxın zamanda HZ. MEHDİ (Ə.S.) ADLANAN MÜSƏLMAN SƏRKƏRDƏ ÇIXACAQ və müsəlmanların imanlarını yeniləyib, yer üzündə geniş yayılmış zülm və təcavüzləri aradan qaldırıb yerinə haqq və ədaləti yerləşdirəcək. Bir çox hədis və əqidə kitablarında açıq şəkildə ifadə edildiyi kimi, hz. Mehdinin (ə.s.) çıxışının ardınca dəccal adlanan bir sərkərdə çıxacaq, rəhbərliyi altında yetmiş döyüşçü ilə islami fəaliyyəti dayandırmaq üçün hərəkətə keçəcək və nəticədə müsəlmanlarla vuruşacaq, əvvəlcə nə qədər qələbə çalsa da, sonda məğlub olacaq.

HZ. İSA (Ə.S.) ALLAHIN ƏMRİLƏ GÖYƏ QALXDIĞI KİMİ, QİYAMƏTƏ YAXIN ZAMANDA YENƏ ALLAHIN ƏMRİLƏ YER ÜZÜNƏ ENƏCƏK VƏ İSLAM ƏDALƏTİNİ TƏTBİQ EDƏCƏK. İmanı zəif olan bunu qeyri-mümkün hesab edə bilər. Lakin Allahın qüdrətinə isnad etdikdə bu çox asandır. (Böyük Şəfii elmihalı, Halil Günenç, əlavəli 2-ci nəşr, səh. 23)

Maliki məzhəbində hz. Mehdi (ə.s.) inancı

Maliki məzhəbində də Hz. İsanın (ə.s.) gəlişi əsas inanclardandır. İmam Malikin “Əl-Muvatta” əsərində hz. İsanın (ə.s.) ikinci dəfə yer üzünə gəlməsinə və hz. Mehdinin (ə.s.) zühuruna diqqət çəkilmişdir. (Əl-Muvatta, İmam Malik, 2-ci cild)

İbn Ömər (r.ə.) rəvayət edir: “Xeyr, Allaha and olsun, Rəsulullah (əleyhissalatu vəssəlam) HZ. İSANIN (Ə.S.) QIZIL ÇÖHRƏLİ OLDUĞUNU DEMƏYİB.

Ancaq bunu deyib: “Mən bir dəfə yatmışdım. Yuxuda Beytullahı təvaf edirdim. O ƏSNADA DÜZ SAÇLI, QUMRAL BƏNİZLİ, BAŞINDAN SU AXAN VƏZİYYƏTDƏ İKİ NƏFƏRİN ORTASINDA GEDƏN BİRİNİ GÖRDÜM. “Bu kimdir?” -dedim. “MƏRYƏMİN OĞLU!” -dedilər.” (Buxari, Tabi 33, 11, Enbiya, 42, Libas 68, Fiten 26, Muslim, İmam 275,169); Muvatta, Sifatu’n-Nebi 2, (2, 920. *1673)

Hənbəli məzhəbində hz. Mehdi (ə.s.) inancı

Hənbəli məzhəbinin banisi Əhməd ibn Hənbəl əsərlərində hz. İsanın (ə.s.) gəlişini, dəccalı fikrən öldürəcəyini qəbul edir. Axırzaman əlamətləri ilə bağlı çox maraqlı məlumatlar verir. Əhməd ibn Hənbəl dəccalın şərindən iztiazə ilə (Allaha sığınaraq) hədisləri nəql edərək axırzamanda zühur edəcəyini və hz. İsa (ə.s.) tərəfindən fikrən öldürüləcəyini qəbul edir. (İslam əqaidinin üç şəxsiyyəti, Dr. Yusuf Şevki Yavuz, səh. 49)

 Peyğəmbərimiz (s.ə.v.) hz. Mehdinin (ə.s.) bütün məzhəbləri aradan qaldıraraq dini, əslində, əvvəlki vəziyyətinə qaytaracağını bildirmişdir

Hz. Mehdinin (ə.s.) mühüm xüsusiyyətləri arasında “ən böyük mücəddid” (hər əsrin əvvəlində dini həqiqətləri dövrün tələbinə görə öyrədən böyük İslam alimi) və ən böyük müctəhid (ehtiyac olduqda ayələrdən hökm çıxaran böyük İslam alimi) vəsfləri də var. Bu vəsfə malik böyük şəxslər İslam topluluqlarına nümunə olmuş, yol göstərmiş, zamanın mənəvi lideri olmuş öndərlərdir. Bu öndərlərdən bəziləri ictihad etmə (üsuluna uyğun olaraq Quran və hədislər vasitəsilə hökm çıxarma) və hökm vermə vəsflərinə görə “məzhəb öndərləri” olmuş, müsəlmanlar da onlara tabe olmuşdur. Bu müctəhid və mücəddidlərdən ən böyükləri isə hz. Mehdi (ə.s.) olacaq. Bu da hz. Mehdinin (ə.s.) ictihad edən (üsuluna uyğun olaraq Quran və hədislər vasitəsilə hökm çıxarma) və hökm verən səlahiyyətli şəxs  kimi bütün məzhəbləri aradan qaldıracağını göstərir. Çünki ən böyük məzhəb imamı olduğuna görə, digər bütün məzhəbləri ləğv etməlidir. Dövründə hər kəsin ona tabe olacağını bildirilməsi də bunu təsdiq edir. İslam tarixinin ən böyük alimlərindən biri olan Muhyiddin Ərəbi isə “Fütühatül-Məkkiyyə” adlı əsərində bu barədə belə məlumat verir:

“… MEHDİ (Ə.S.) DİNİ PEYĞƏMBƏRİN (S.Ə.V.) ZAMANINDA OLDUĞU KİMİ EYNİLƏ TƏTBİQ EDƏCƏK. YER ÜZÜNDƏKİ MƏZHƏBLƏRİ ARADAN QALDIRACAQ. XALİS, HƏQİQİ DİNDƏN BAŞQA HEÇ BİR MƏZHƏB QALMAYACAQ.” (Muhəmməd bin Rəsul əl-Hüseyn əl-Bərzənci, Qiyamət əlamətləri, səh. 186-187)

Dəyərli İslam alimi Hüseyn Hilmi İşıq da “Səadəti-əbədiyyə” adlı əsərində hz. Mehdinin (ə.s.) bu xüsusiyyətini belə xəbər vermişdir:

“HƏZRƏTİ MEHDİ AXIRZAMANDA DÜNYAYA GƏLƏCƏK. RƏSULULLAHIN (S.Ə.V.) NƏSLİNDƏN OLACAQ. İSA ƏLEYHİSSALAMLA GÖRÜŞƏCƏK, MƏZHƏBLƏRİ ARADAN QALDIRACAQ, SADƏCƏ ONUN MƏZHƏBİ QALACAQ”. (H. Hilmi Işık, Saadeti-Ebediye, səh. 35)

Hz. Mehdi (ə.s.) ilə bağlı hədislərin dörd böyük əhli-sünnə məzhəbində (Hənəfi, Hənbəli, Maliki, Şəfii) olduğunu açıqlayan əhli-sünnə alimlər çoxdur:

Hz. Mehdi (ə.s.) haqqında çox hədis var. Şiəlikdə Peyğəmbərimizdən (s.ə.v.) və əhli-beyt imamlarının hamısından hz. Mehdi (ə.s.) haqqında hədislər nəql edilmişdir. Əhli-sünnənin də Rəsulullahdan (s.ə.v.) nəql etdikləri hədislər təvatür dərəcəsindədir və onlardan öndə gələnlərinin böyük hissəsi buna şahidlik edib.